Maqedoni e Veriut

Aleksandër Nikolovski: Do ta zhbëjmë Marrëveshjen e Prespës

Përditësimi i fundit: 24/01/2020 - 18:18
Text size Aa Aa

Emisioni Balkan Talks, nga Franko Egro Egro, zhvilloi këtë të premte një intervistë me z. Aleksandër Nikolovski, nënkryetar i opozitës maqedonase VMRO/DPMNE për të kuptuar më shumë lidhur me pozicionin e tyre në politikën e Maqedonisë së Veriut, raportet dhe qëndrimin me partitë politike shqiptare në RMV si dhe pritshmëritë që kanë sa i takon procesit të integrimit evropian.

Franko Egro: Z. Nikolovski, faleminderit që gjetët kohë të bisedoni me ne, në kohë të tilla plot presion.

Aleksandër Nikolovski: Faleminderit për ftesën tuaj, kënaqësia është e imja.

Franko Egro: Z. Nikolovski, pyetja ime e parë ka të bëjë me karakteristikat e partisë që ju përfaqësoni.  Gjatë kohës që Gruevski ishte lider i saj u krijua përshtypja e një force konservative dhe nacionaliste. Si do përshkruanit ju atë tani?

Aleksandër Nikolovski: VMRO-DPMNE ka një traditë shumë të gjatë si parti politike. Ajo është themeluar në 1999 por si organizatë VMRO-ja ka ekzistuar që nga viti 1893. Kemi të bëjmë me një histori të gjatë, rreth 130-vjeçare. Është forca më e madhe kombëtare që ka luftuar për lirinë dhe pavarësinë e Maqedonisë si komb.  Ne kemi ekzistuar në kohën e perandorisë osmane duke vepruar ne ilegalitet, si force e ndaluar. Pastaj gjatë kohës së mbretërisë jugosllave vazhdonte te ishte e ndaluar dhe po ashtu gjatë regjimit të Titos. Kështu që ne u bënë legale vetëm në vitet 90.

Franko Egro: U rigjallëruat...

Aleksandër Nikolovski: VMRO është forca kombëtare e cila po lufton për Maqedoninë, për maqedonasit dhe rolin e tyre në Ballkan. Në të kaluarën ka luftuar për liri dhe pavarësi, tani për zhvillim ekonomik dhe prosperitet, kështu që nëse dikush do ta shohë situatën në aspektin negativ, mundet ta shohë. Por, unë zgjedh ta shoh në aspektin pozitiv, kjo do të thotë se maqedonasit njësoj si kombet e tjera në Ballkan, si shqiptarët, grekët bullgarët dhe të tjerët duam të kemi jetën tone politike dhe e kemi atë; jemi me fat që e kemi dhe tani thjeshte na duhet ta çojmë vendin përpara. Të krijojmë një ekonomi më të mirë, me më shumë vende të reja pune, infrastrukturë më të mirë, gjë që fatkeqësisht nuk po ndodh për momentin. Ky është vizioni ynë për shekullin e 21-të.

Franko Egro: Për t’iu kthyer edhe njëherë pyetjes time të parë, a është VMRO një parti më shumë konservatore sesa nacionaliste apo një forcë më shumë nacionaliste sesa konservatore?

Aleksandër Nikolovski: Atëherë VMRO është një parti që i përket qendrës së djathtë, që do të thotë se është edhe parti konservatore, që do të thotë se ne i mbulojmë të dy aspektet. Ne jemi po ashtu edhe parti demokristiane dhe këto janë tri vlerat që do t’i përmendja si tri shtyllat mbi të cilat qëndron VMRO-ja: qendra e djathtë, konservatore dhe demokristanët. Për këtë arsye ne jemi pjesë e EPP-Partive Popullore Europiane. VMRO- ja është e vetmja parti politike në Maqedoni që është pjesë e EPP, grupimit më të madh të partive europiane. Dhe do të thosha se jemi një parti moderne që funksionon mbi parime të njëjta si EPP-ja.

Franko Egro: Le të flasim pak për situatën brenda vendit zoti Nikolovski. Si do ta përshkruanit marrëdhënien e VMRO-së me komunitetin shqiptar që jeton në Maqedoni?

Aleksandër Nikolovski: Nëse flasim për shqiptarët si etni (jo vetëm si politikanë për të cilët do ti përmend më vonë), do të thosha se kemi një marrëdhënie shumë të mirë. Ne të gjithë duam që Maqedonia të zhvillohet dhe nëse ndodh kjo, çdokush do të ishte i lumtur të qëndronte në vend. Ju e dini se si shumica e vendeve në rajon edhe ne po përballemi me një numër ta madh të njerëzve që largohen nga vendi. Ne nuk arrijmë t’i përcaktojmë dot nëse po largohen maqedonas apo shqiptarë; ata thjesht po largohen. Kjo ndodh sepse ne nuk kemi sundim të ligjit në vend; këtu ka shkallë të lartë korrupsioni, nuk ka vende pune; pagat janë shumë të ulëta dhe njerëzit nuk mund ta imagjinojnë të ardhmen e tyre këtu. Fatkeqësisht edhe arsimi është dëmtuar rëndë si dhe sistemi shëndetësor është i përballueshëm për ata që nuk mund të paguajnë. Në kushte të tilla, shumë pak njerëz do të donin të rrinin. Është detyra jonë si forca më e madhe politike në vend për ta ndryshuar atë. Për sa i përket aspektit ekonomik në të kaluarën, ne e treguam se mund ta bëjmë këtë gjë. Të kthehemi mbrapa në 2006 kur Maqedonia kishte një shkallë papunësie 40%, shkallë rekord për standadet evropiane. E mbyllëm 2006 me 20 %, e cila ishte prapë shifër e lartë, por gjysma e asaj që ishte në fillim. Qëllimi ynë është që deri në 2025 shkalla e papunësisë të shkojë nën 9 %, gjë e cila është një shifër e kënaqshme në raport me standardet evropiane; po ashtu edhe rritje të rrogave. Po ajo që është më e rëndësishme ka të bëjë me sundimin e ligjit. Ka shumë njerëz të cilët paguhen mirë, kanë pozicione të mira pune dhe po largohen. Arsyeja se përse ata po largohen ka të bëjë me faktin se nuk duan të jetojnë në një shoqëri të korruptuar dhe pa rregull.

Franko Egro: Në lidhje me raportet tuaja me partitë politike shqiptare, gjatë fushatës elektorale a keni menduar të bëni koalicion me ndonjërën nga partitë shqiptare?

Aleksandër Nikolovski: Janë disa parti politike shqiptare këtu në Maqedoni. Ne kemi një komunikim të mrekullueshëm dhe ndajmë me njëri tjetrin opinione dhe qëndrime të ngjashme, si me parti që janë pjesë e qeverisë, ashtu edhe me ato opozitare. Ne nuk kemi ndonjë kandidat të preferuar, sepse çdo gjë varet nga rezultati i zgjedhjeve dhe programit që ata kanë. Ne do të donim që programi i tyre të kishte të njëjtat vlera që ka programi ynë. Kështu që këdo që do të mbështesin shqiptarët gjatë fushatës elektorale dhe që pranon programin tonë, ne jemi të gatshëm ta pranojmë në koalicion. Pritshmëritë e mia janë se ne do të arrijmë të sigurojmë shumicën absolute në parlament, por edhe nëse e sigurojmë atë, ne do të diskutojmë dhe do të donim ta realizonim atë koalicion. Sepse ne e kemi respektuar gjithmonë realitetin në Maqedoni dhe realiteti tregon se shqiptarët janë komuniteti i dytë më i madh etnik në vend.

Franko Egro: Z. Nikolovski, a keni reflektuar si forcë politike në lidhje me ligjin për përdorimin e gjuhës shqipe në të gjithë territorin e Republikës së Maqedonisë?

Aleksandër Nikolovski: Në lidhje me ligjin e gjuhësisë, mendoj se ishte një marrëveshje e një koalicioni të pafat me qeverinë e tanishme. Siç e dini dhe ju ne kemi pasur një rregull ”winner-winner” që do të thotë marrëveshje mes fituesve të shqiptarëve, dhe fituesve mes maqedonasve, i cili ishte krijuar me kërkesën e palës politike shqiptare. Hera e parë e parë që duhet ta respektonin ishte në 2016 dhe ata nuk e bënë atë dhe kjo flet shumë për vlerat e tyre dhe ne e kuptojmë; por është në duart e votuesve të tyre. Ata duhet ta justifikojnë atë koalicion dhe prandaj kanë krijuar një ligj i cili nuk është i zbatueshëm. Ne tani kemi një ligj në letër, por që nuk është i zbatueshëm në realitet. Komisioni i Venecias ka thënë të njëjtën gjë në lidhje me ligjin. Rekomandimet e Komisionit të Venecias për ligjin e gjuhësisë duhen respektuar dhe ne po presim gjë të ndodhi kjo. Ishte vetë qeveria ajo që tha se do ta dërgonte ligjin në Komisionin e Venecias dhe do të respektonte rekomandimet e tij.  Një e përshtypje e parë që ne po marrim është se nuk do ta bëjnë këtë gjë dhe kjo nuk është aspak pozitive për dy arsye; së pari, sepse nuk i zbaton dot parimet e komisionit kur të intereson. Dhe së dyti, metodologjinë e re që Franca ka propozuar e cila me shumë mundësi do të marrë mbështetjen e BE-së për hapjen e negociatave për anëtarësim ata kërkojnë zbatimin strikt të sundimit të ligjit; dhe po ashtu edhe zbatimin e rekomandimeve të organeve përkatëse si p.sh, Komisioni i Venecias. Nëse nuk i zbatojmë kërkesat e tyre, nuk mund të presim që të hapen negociatat për anëtarësim.

Franko Egro: Nëse ju do të vinit në pushtet, çfarë do të bënit? A do të kemi një ligj të ri, i cili do të marrë në konsideratë rekomandimet e Komisionit të Venecias?

Aleksandër Nikolovski: Absolutisht dhe është pikërisht gjëja që kanë propozuar deputetët tanë në parlament, që rekomandimet e Venecias të implementohen. Tani ne nuk kemi shumicë parlamentare, por kur ta kemi atë do ta bëjmë një gjë të tillë, sepse vendimet e komisionit duhen respektuar. Dhe një gjë tjetër askush në VMRO ose Maqedoni nuk e ka problem përdorimin e gjuhës shqipe.  Ishte krijuar një flluskë, sidomos në publikun rajonal sikur kjo të ishte diçka e re, por nuk është e vërtetë. Gjuha shqipe është përdorur për shumë dekada pa asnjë problem, në ish Jugosllavi ka qenë, pastaj u ndalua përdorimi nga Millosheviçi dhe pas pavarësisë së Maqedonisë u kthye e drejta e përdorimit të saj. Ky përdorim po rritet vit pas viti, por ishte një proces real. Por nuk është e vërtetë, që në një vend ku nuk flitet fare shqip, duhet të kemi institucione dygjuhësore, sepse kushton shumë dhe është larg realitetit. Ajo cfarë ne po themi është se ne duhet ta përshtatim me realitetin. Në anën tjetër të gjithë deputetët në parlament flasin shqip, ministrat flasin shqip. Të gjitha dokumentet që vijnë nga shqiptarët etnikë janë në dy gjuhë dhe nuk kemi pasur asnjë problem deri tani. Por ajo çfarë është miratuar si ligji i dygjuhësisë në 2016 është diçka që nuk është në përputhje më realitetin. Nuk është kushtetues gjë që është shumë e rëndësishme dhe shumë i kushtueshëm. Komisioni i Venecias e ka thënë pikërisht këtë gjë.

Franko Egro: Z. Nikolovski, një nga gjërat për të cilat ka marrë më së shumti kredit qeveria maqedonase është mënyra sesi i ka trajtuar marrëdhëniet me Greqinë dhe Bullgarinë. Dhe zyrtarët e BE-së nënvizuan faktin se ishte për të ardhur keq që Maqedonia, pra, Shkupi zyrtar nuk arriti të hap negociatat për anëtarësim. Si e përcaktoni ju pozicionin tuaj si VMRO në raport me sjelljen e LSDM-së në lidhje me çështjet evropiane?

Aleksandër Nikolovski: Nuk jam dakord më këtë gjë. Këto dy çështje nuk duhet të lidhen me njëra-tjetrën. Qeveria e LSDM-së, e Zoran Zaev mori shumë kredite për marrëveshjen me Greqinë dhe Bullgarinë brenda vendit, por ato ishin negative.

Franko Egro: E kisha fjalën ndërkombëtarisht.

Aleksandër Nikolovski: Ajo është diçka tjetër. Por, të dyja marrëveshjet janë më të këqijat e mundshme si shtet dhe si komb. Si marrëveshja me Greqinë apo me Bulgarinë. Unë e them gjithmonë këtë si një shaka: nëse ne do t’ju jepnim një fletë të bardhë grekëve dhe t’u thoshin shkruani aty çfarë të doni, me shumë mundësi do të kishim pasur një marrëveshje më të mirë. Sepse ata do të ndiheshin të turpëruar të kërkonin të gjitha ato që përfituan me të ashtuquajturën Marrëveshja e Prespës. Ndryshimi i emrit të vendit në mënyrën që u bë është tradhti kombëtare dhe është diçka që do e përndjekë Zaevin përgjithmonë.

Franko Egro: Nëse ju do të vini në pushtet a do ta anuloni marrëveshjen e Prespës, apo do ta mbani atë për hir të progresit të Maqedonisë dhe integrimit në saj në BE?

Aleksandër Nikolovski: Nëse ne vijmë në pushtet, ne duhet të jemi realistë. Dëmi është bërë tashmë.  Zaev e ndryshoi kushtetutën, që është e keqja më e madhe që vjen nga kjo marrëveshje. Ai nuk e ndryshoi kushtetutën me vullnet politik, por me presion. Dua t’i sjell ndërmend publikut se atë kohë shumë deputetë u burgosën dhe u liruan në këmbim të votës për ndryshimin e Kushtetutës. Dhe kjo nuk është një sjellje e shekullit të 21-të dhe aspak demokratike. Ne synojmë të marrim 2/3 e votave në parlament. Nëse e arrijmë këtë, pra të marrim mbështetjen e 2/3 të elektoratit, ashtu sic thatë dhe ju do të kthehemi mbrapa dhe do mundohemi ta vendosim prapë emrin Republika e Maqedonisë në Kushtetutë. Kemi nevojë për 2/3 e votave për ta realizuar këtë, nëse qytetarët na e japin këtë të drejtë, sepse ata janë shumë të zhgënjyer.

Franko Egro: Edhe njëherë z. Nikolovski, ju keni takuar pothuaj të gjithë liderët evropianë dhe keni diskutuar për situatën politike në Maqedoninë e Veriut. Ju na e shpjeguat situatën si një qytetar i Maqedonisë. Si e komentoni faktin se të gjithë liderët evropianë janë në favor të Marrëveshjes së Prespës dhe të gjitha marrëveshjeve të tjera të nënshkruara nga Zaev me vendet fqinje dhe ato evropiane?

Aleksandër Nikolovski: Unë jam politikan dhe nëse ne do të fitojmë zgjedhjet detyra ime do të jetë përfaqësimi i opinionit të zgjedhësve të mi. Mendoj se liderët në Ballka shpesh e harrojnë këtë gjë, pra të përfaqësojnë votuesit e tyre. Kjo shkakton edhe humbjen e mbështetjes dhe nuk ka vend për konfuzion për ta kuptuar këtë. Ndjenjat e njerëzve janë ato që jua thashë më parë dhe ky është realiteti në Maqedoni. Do ta shohim se çfarë do të ndodhë në të ardhmen, por njerëzit janë shumë të zhgënjyer me marrëveshjen, ndihen të tradhtuar. Ata ndiejnë se politikanët nuk e kanë respektuar vullnetin e tyre, sidomos Zaevi. Dhe unë nuk mund ta anashkaloj atë. Për sa i përket integrimit në Bashkimin Europian, jam një ndër personat që është në krye të listës pro integrimit.

Franko Egro: E mbështesni fuqishëm!

Aleksandër Nikolovski: Absolutisht! Por janë dy gjëra për të cilat ne duhet të jemi të vetëdijshëm: Së pari, 2 vjet pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Prespës, e cila nga ana e Zaev ishte parë si mrekullia që do na zgjidhte të gjitha problemet tona, vendi nuk arriti të hapë negociatat për anëtarësim jo për shkak të çështjeve brenda BE-së, por për shkak të korrupsionit. Kjo është thënë shumë qartë në raportet e BE-së dhe nga të gjithë politikanët evropianë që e vizitojnë vendin tonë. Nëse nuk e zgjidhim problemin me korrupsionin pavarësisht reformave në fusha të tjera, nuk do të kemi hapje të negociatave.

Së dyti, ka pasur një premtim të madh për jetë më të mire. Pas dy vitesh a po jeton ky vend më mirë? –Jo! A ka më pak korrupsion? Jo! A hapën negociatat për anëtarësim? Jo! Atëherë popullsia e thjeshtë po pyet pse e bëmë atë? Pyetja kryesore në këtë vend është se përse e bëmë? Dhe mendoj se përgjigja është se Zaev ka menduar të shpëtojë karrierën e tij politike, se dikush do t’i japë atij mundësinë të vazhdojë të qeverisë në të njëjtën formë të korruptuar. Por, qytetarët nuk e shohin në atë mënyrë.

Franko Egro: Z. Nikolovski, Z. Zaev së bashku me Kryeministrin Rama, me Presidentin Vuçiç iniciuan Minishengenin Ballkanik. Cili është qëndrimi juaj në lidhje me këtë iniciativë? A mendoni se do të funksionojë dhe cilat do të jenë përfitimet e Maqedonasve nga kjo? Sepse kur kam folur me z. Zaev, ai ishte shumë optimist në lidhje me të.

Aleksandër Nikolovski: Nuk do të flas në lidhje faktin se përse është i lumtur. Çdo iniciativë e re për bashkëpunim mes vendeve është e mirëpritur. Problemi është se ato janë thjesht në letër. Të vish nga Tirana në Shkup të merr 5 orë, me një infrastrukturë të mirë do të merrte 2 – 2.30 orë. Nga Shkupi në Sofje duhen 3.30 - 4 orë për të arritur; me një infrastrukturë të mirë, do të ishte më pak se dy orë. Për çfarë po flasim ne këtu? Nuk ka një rrugë të mirëfilltë midis vendeve, nuk ka një autostradë të përshtatshme, ekonomia nuk po bashkëpunon. Është më e lehtë të dërgosh diçka nga Selaniku në Britani, në Manchester sesa nga Shkupi në Selanik. Është më e kushtueshme të dërgosh diçka nga Shkupi në Durrës, sesa nga Durrësi në çdo vend tjetër të botës.

Franko Egro: Nuk është praktike sipas jush?

Aleksandër Nikolovski: Nuk ka të bëjë aq shumë me të. Në lidhje me këtë Minishengen, si është quajtur ne mendojmë se nuk duhet të shërbejë si zëvendës për integrimin në BE, dhe i dyti duhet të jetë në përputhje me realitetin dhe të gjitha vendet në rajon duhet të jenë pjesë e tij. Nuk e shoh Minishengen ose Shengen Ballkanik, quajeni si të doni pa Kosovën, pa Malin e Zi, pa Kroacinë, pa Bosnjën dhe pa Bullgarinë. Këto janë dy qëndrimet tona në lidhje më Minishengenin.

Franko Egro: Ka pritshmëri të larta nga qytetarët në Shqipëri dhe Maqedoni lidhur me faktin se z. Macron po e zbut qëndrimin e tij lidhur me zgjerimin. Dhe kanë pritshmëri se gjatë Samitit të Zagrebit, që do të mbahet në maj të këtij, do të hapen negociatat për anëtarësim për Shqipërinë dhe Republikën e Maqedonisë së Veriut. A mendoni njësoj apo e shihni si diçka shumë ambicioze për momentin?

Aleksandër Nikolovski: Kemi pothuaj dy vjet që dëgjojmë në lidhje me këto shpresa. Fillimisht ishte maji 2018, qershori 2018, për të mos i përmendur të gjitha me radhë. Një pyetje e mirë për zotërinjtë Rama dhe Zaev, është se çfarë bënë për vendet e tyre në këto dy vjet; pra nëse ata po punonin për vendet e tyre, për Shqipërinë dhe Maqedoninë, apo ishin duke pritur të ndryshojë parashikimi i motit apo të ndodhë diçka tjetër. Njerëzit duhet ta kuptojnë se Franca dhe vendet e tjera, pasi Franca nuk është e vetme nuk po i marrin vendimet e tyre bazuar në urrejtje, por bazuar në fakte. Faktet tregojnë së të dyja vendet nuk janë gati. Arsyet se përse Maqedonia e Veriut nuk arriti dot të hapë negociatat është niveli i lartë i kriminalitetit dhe mungesa e reformave. Dhe arsyeja e dytë është ajo që unë e kam thënë publikisht prej shumë kohësh, fakti që Shqipëria dhe Maqedonia u bënë pjesë e të njëjtit grup. Ai grup e mbajti vendin mbrapa, sepse gjithmonë Maqedonia ishte trajtuar ndryshe, ishte rast i veçantë për shkak të problemit me emrin, me problemin me Greqinë. Tani shohim se në fakt nuk ishte emri problem, por mungesa e reformave. Dhe ajo çfarë të dy liderët po bëjnë, kuptohet nga qytetarët dhe do të ndëshkohen, në Maqedoni pak më herët, në Shqipëri pak më vonë.

Franko Egro: Z. Nikolovski, shumë faleminderit për bisedën. Ishte vërtet e kënaqësi.

Aleksandër Nikolovski: Ishte kënaqësi! Faleminderit!

Franko Egro: Faleminderit!

Tregime të lidhura