Verifikimi i fakteve/ A janë të vërteta pretendimet e JD Vance kur thotë se Brukseli po “dëmton” Hungarinë

A po e dëmton Brukseli ekonominë hungareze dhe po e bën Budapestin më pak të pavarur nga ana energjetike? Fjalimi i JD Vance në Budapest bën disa pretendime mashtruese.

Pak ditë para se hungarezët të votojnë në zgjedhjet që përballin udhëheqësin prej kohësh Viktor Orbán kundër kandidatit të opozitës pro-evropiane Péter Magyar, zëvendëspresidenti i SHBA-së J.D. Vance udhëtoi për në Hungari për të mbështetur Orbán dhe për të kritikuar BE-në.

Vance, duke dhënë një konferencë për shtyp përkrah Orbán, bëri një sërë pretendimesh në lidhje me Bashkimin Evropian, duke e akuzuar atë për “përpjekje për të shkatërruar” ekonominë e Hungarisë, sabotimin e pavarësisë energjitike të vendit dhe “rritjen e kostove për konsumatorët hungarezë”.

Ai nuk u përmbajt kur akuzoi BE-në për “një nga shembujt më të këqij të ndërhyrjes në zgjedhje që kam parë ndonjëherë ose kam lexuar ndonjëherë” gjatë udhëtimit të tij në Budapest.

Por disa nga pretendimet e Vance janë mashtruese. Ekipi i verifikimit të fakteve i Euronews, The Cube, shqyrtoi tre më të mëdhatë.

A po përpiqet BE-ja të “shkatërrojë” ekonominë e Hungarisë?

Sipas Vance, Brukseli po “përpiqet të shkatërrojë ekonominë e Hungarisë”.

Por nuk ka prova që Bashkimi Evropian po e synon qëllimisht ekonominë e Hungarisë, e cila mbetet përfituese e fondeve të BE-së dhe e integruar në tregun e vetëm evropian.

Ajo për të cilën Vance mund të ketë pasur parasysh është fakti se, që nga fillimi i vitit 2026, Brukseli ka ngrirë të paktën 17 miliardë euro fonde të ndara për Hungarinë si pjesë e buxhetit të BE-së, për shkak të dështimit të Budapestit për të zbatuar reforma të mjaftueshme për të luftuar shkeljet e kahershme të sundimit të ligjit dhe keqpërdorimin e fondeve publike.

Disa nga këto reforma përfshijnë frenimin e korrupsionit, përmirësimin e pavarësisë gjyqësore dhe proceset e prokurimit publik.

Fondet e ngrira janë një çështje qendrore në zgjedhjet e Hungarisë, me partitë e opozitës që premtojnë të zhbllokojnë paratë, të cilat vlerësohen të jenë ekuivalente me afërsisht 8% të PBB-së së Hungarisë.

Kushtet e zbatuara ndaj Hungarisë janë rënë dakord nga të gjitha shtetet anëtare dhe janë hartuar për të mbrojtur buxhetin e BE-së, në vend që të ndëshkojnë ekonomi specifike.

Gjithashtu nuk është i përhershëm dhe fondet mund të lirohen nëse Hungaria përmbush kushtet e dakorduara për reformën. Më parë, Polonia pa miliarda nga fondet e rimëkëmbjes së BE-së të vonuara për shkak të shqetësimeve në lidhje me reformat gjyqësore, megjithëse këto para përfundimisht u zhbllokuan.

A po përpiqet Brukseli ta bëjë Hungarinë “më pak të pavarur nga ana energjetike”?

Vance pretendoi se BE-ja po minon pavarësinë energjetike të Hungarisë dhe po rrit kostot e konsumatorëve, por realiteti është më kompleks.

Vërejtjet duket se i referohen përpjekjes së BE-së për t’u diversifikuar nga nafta bruto ruse, një përpjekje që filloi pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022 dhe që Hungaria duket se ngurron ta ndërmarrë.

Gjithashtu, duket se i referohet një mosmarrëveshjeje rreth tubacionit Druzhba — një furnizues kryesor i naftës ruse në Hungari — i cili është dëmtuar që nga fillimi i vitit 2026.

Dëmi ka shkaktuar një mosmarrëveshje midis Hungarisë dhe Sllovakisë nga njëra anë dhe Ukrainës nga ana tjetër, me Budapestin që akuzon sabotimin ukrainas dhe Kievin që fajëson një sulm ajror rus.

Bashkimi Evropian ka dërguar një “mision të pavarur për gjetjen e fakteve” për të përcaktuar shkakun e dëmit.

Që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia, BE-ja ka sanksionuar energjinë ruse, duke përfshirë një ndalim të naftës së transportuar nga deti. Megjithatë, Hungarisë — së bashku me Sllovakinë dhe Bullgarinë — i janë dhënë përjashtime për të vazhduar importet përmes tubacioneve.

Hungaria mbetet shumë e varur nga nafta ruse, e cila përbënte rreth 90% të importeve të saj deri në vitin 2025, sipas Qendrës për Studimin e Demokracisë (CSD), një organizatë e pavarur me seli në Bullgari.

Në të kundërt, si pjesë e sanksioneve afatgjata kundër Rusisë, vendet e Bashkimit Evropian janë përpjekur të diversifikojnë burimet e tyre të karburantit për të shkëputur ekonomitë e BE-së nga nafta ruse.

Por varësia e vazhdueshme e Hungarisë nga nafta bruto ruse është komplekse dhe e diskutueshme. Orbán argumenton se largimi nga tubacioni Druzhba do të rriste kostot, por kritikët argumentojnë se Hungaria ka qenë e ngadaltë në diversifikimin pavarësisht se ka rrugë alternative të qëndrueshme që mund ta furnizonin vendin me naftë bruto jo-ruse.

Ndërsa nafta bruto ruse është me të vërtetë afërsisht 20% më e lirë se alternativat, analiza e CSD tregon se kjo nuk është përkthyer domosdoshmërisht në çmime më të ulëta për konsumatorët, veçanërisht krahasuar me fqinjët në Republikën Çeke, e cila uli importet e saj të naftës bruto ruse.

Pavarësisht pretendimeve të përsëritura se importet ruse do të siguronin çmime të ulëta dhe siguri energjetike në Hungari, ndërprerjet e fundit në tubacionin Druzhba, së bashku me trazirat në Lindjen e Mesme, sugjerojnë se vendi nuk ka përfituar nga varësia e tij nga nafta bruto ruse me zbritje. Çmimet e karburantit në Hungari janë rritur në përputhje me pjesën tjetër të Evropës për shkak të paqëndrueshmërisë së tregut global.

A po dikton Brukseli përmbajtjen e mediave sociale për votuesit hungarezë?

Së fundmi, Vance sugjeroi që Brukseli po drejtonte përmbajtjen e mediave sociale që u shfaqej votuesve hungarezë, duke nënkuptuar ndërhyrjen e BE-së në zgjedhje.

Zëvendëspresidenti dukej se po synonte Aktin e Shërbimeve Dixhitale (DSA), në fuqi që nga nëntori i vitit 2022. Ligji bazohet në parimin se “çfarë është e paligjshme jashtë linje është e paligjshme edhe në internet”.

Synon të frenojë përhapjen e përmbajtjes dhe mallrave të paligjshme ose të dëmshme, duke përfshirë abuzimin racist, materialet e abuzimit seksual me fëmijë, dezinformimin dhe shitjen e drogës ose produkteve të falsifikuara.

Në nëntor 2025, DSA çoi në një gjobë prej 120 milionë eurosh kundër X për transparencën e reklamave, duke kontribuar në tensionet midis BE-së dhe Uashingtonit.

Administrata e Presidentit Donald Trump e ka kundërshtuar zyrtarisht DSA-në dhe ka shënjestruar zyrtarët e BE-së për shkak të saj. Për shembull, më 23 dhjetor 2025, Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, njoftoi se ish-Komisioneri Evropian Thierry Breton — i parë nga administrata si arkitekti i ligjit — do të ndalohej të hynte në Shtetet e Bashkuara për shkak se dyshohet se i ka detyruar platformat sociale amerikane të censurojnë përdoruesit.

Thomas Regnier, zëdhënës i Komisionit Evropian, i tha The Cube se DSA adreson rreziqet që lidhen me platformat online, duke kujtuar se “në Evropë, zgjedhjet janë zgjedhja e vetme e qytetarëve”.

“Platformat online mund të përdoren për të përhapur dezinformimin dhe për të manipuluar qytetarët”, tha ai. “Për shkak të Aktit tonë të Shërbimeve Dixhitale, platformat online duhet të zbusin rreziqet për të mbrojtur demokracitë tona. Në Evropë, zgjedhjet nuk janë zgjedhja e kompanive të mëdha teknologjike dhe algoritmeve të tyre.”

Përpara zgjedhjeve të Hungarisë, llogaritë që mbështesin Fidesz e kanë akuzuar gjithashtu Metën për censurimin e Kryeministrit Viktor Orbán. Zyrtari i Fidesz, Balázs Orbán, pretendoi se përdoruesit “nuk mund të pëlqenin përmbajtjen që lidhej me Fidesz”.

Një zëdhënës i kompanisë amerikane të teknologjisë i është kundërpërgjigjur këtyre pretendimeve, duke i thënë The Cube se nuk kishte “asnjë kufizim në llogaritë e Kryeministrit [hungarez]” dhe se asnjë nga postimet e tij nuk ishte hequr.

Standardet e komunitetit të Metës, të cilat përcaktojnë nëse përmbajtja ka një shtrirje të kufizuar apo hiqet, bazohen në faktorë të tillë si nëse përmbajtja është “e urryer” ose synon njerëzit për shkak të racës ose orientimit të tyre seksual, për shembull.

Këto, sipas një zëdhënësi të Metës, “vlejnë njësoj për të gjithë”./Euronews.com