NYT: Gjeopolitika dhe konteksti global i luftës mes Hamasit dhe Izraelit

Rusia ka nisur luftën më të madhe në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.

Kina është bërë më luftarake ndaj Tajvanit. India ka përqafuar një nacionalizëm të ashpër.

Izraeli ka formuar qeverinë më ekstreme në historinë e tij.

Dhe të shtunën në mëngjes, Hamasi sulmoi Izraelin, duke lëshuar mijëra raketa dhe duke rrëmbyer dhe vrarë publikisht civilë.

Të gjitha këto zhvillime janë shenja se bota mund të ketë rënë në një periudhë të re rrëmuje. Vendet – dhe grupet politike si Hamasi – janë të gatshme të ndërmarrin rreziqe të mëdha, në vend që të kenë frikë se pasojat do të ishin të tmerrshme.

Shpjegimi më i thjeshtë është se bota është në mes të një tranzicioni drejt një rendi të ri që ekspertët e përshkruajnë me fjalën multipolare. Shtetet e Bashkuara nuk janë më fuqia dominuese si dikur, dhe asnjë zëvendësues nuk është shfaqur. Si rezultat, liderët politikë në shumë vende ndihen të guximshëm për të pohuar interesat e tyre, duke besuar se përfitimet e veprimit agresiv mund të tejkalojnë kostot. Këta liderë besojnë se ata kanë më shumë ndikim mbi rajonin e tyre sesa SHBA.

Një SHBA më e dobët…

Pse ka rënë fuqia amerikane? Disa nga ndryshimet janë të pashmangshme. Vendet dominuese nuk mbeten dominuese përgjithmonë. Por SHBA-ja ka bërë edhe gabime strategjike që po përshpejtojnë ardhjen e një bote multipolare.

Në rastin e Izraelit, Trump inkurajoi Benjamin Netanyahun, kryeministrin e Izraelit, të shfaqte pak shqetësim për interesat palestineze dhe në vend të kësaj të kërkonte një fitore maksimale izraelite. Netanyahu, natyrisht, nuk e filloi këtë luftë të re. Hamasi e bëri, potencialisht me mbështetjen e Iranit, dhe Hamasi kreu shkelje tronditëse të të drejtave të njeriut fundjavën e kaluar, të regjistruara në video.

Por ekstremizmi i Netanyahut ka kontribuar në trazirat midis Izraelit dhe grupeve palestineze si Hamasi.

Edhe me rritjen e multipolaritetit, SHBA mbetet vendi më i fuqishëm në botë, me një aftësi unike për të krijuar aleanca dhe paqe. Në Lindjen e Mesme, administrata Trump bindi Izraelin dhe katër vende të tjera – Emiratet e Bashkuara Arabe, Bahreinin, Sudanin dhe Marokun – të nënshkruajnë marrëveshje diplomatike të paprecedentë, të njohura si Marrëveshja e Abrahamit. Në muajt e fundit, administrata Biden ka bërë përparim drejt një marrëveshjeje edhe më ambicioze, midis Izraelit dhe Arabisë Saudite.

Hamasi e sulmoi Izraelin pjesërisht për të minuar një marrëveshje izraelito-saudite, besojnë shumë ekspertë. Një marrëveshje e tillë mund të izolojë Iranin, mbrojtësin e Hamasit, dhe mund të çojë në një infuzion të parave saudite për Autoritetin Palestinez, një grup më i moderuar se Hamasi./NYT