Europa ka një problem me dronët rusë, disa mënyra se si mund të zgjidhet

“Një avion kushton miliona dollarë, ndërsa një dron disa mijëra ose qindra dollarë. Kur dronët rusë hynë në Poloni, vendet e NATO-s dërguan avionë luftarakë dhe helikopterë sulmues dhe vunë në gatishmëri sistemet e mbrojtjes nga raketat. Por asnjë nga këto opsione nuk ishte projektuar posaçërisht për luftën kundër dronëve.”

Nga Emma Burrows

Estonia po zgjat gardhin përgjatë kufirit me Rusinë dhe po ndërton hendekë kundër tankeve dhe bunkerë, në përgatitje për një konflikt të mundshëm me Moskën. Por këto nuk do ta mbrojnë kundër kërcënimit që Estonia dhe aleatët e saj në NATO përballen nga dronët rusë dhe lufta elektronike.

Nga Baltiku deri në Detin e Zi, vendet që kufizohen me Rusinë, Bjellorusinë dhe Ukrainën po përballen me pasojat e luftës së Moskës në Ukrainë.

Futja e rreth 20 dronëve rusë në Poloni këtë muaj vuri në dukje boshllëqet në mbrojtjen ajrore të NATO-s, pasi avionë luftarakë që kushtojnë miliona dollarë u desh të ngriheshin për të përballuar dronë që kushtojnë vetëm mijëra euro dhe që përfunduan duke u rrëzuar në fshatrat polake. Rusia mohoi se kishte shënjestruar Poloninë, por zyrtarët polakë sugjeruan se kjo ishte e qëllimshme.

Përballë një problemi në rritje, disa ministra të mbrojtjes së BE-së do të mblidhen këtë të premte (26 shtator) për të diskutuar krijimin e një “muri dronësh”.

NATO paralajmëroi Rusinë të martën se do të mbrohet kundër çdo shkeljeje të mëtejshme të hapësirës ajrore, pasi Estonia tha se avionë rusë luftarakë e kishin shkelur atë javën e kaluar. Por edhe pse aleanca di si të identifikojë kërcënimet nga avionët dhe raketat, përballja me dronët është një sfidë më e madhe, thanë zyrtarët. Në Poloni, “shumica e dronëve nuk u zbuluan,” tha ministri estonez i mbrojtjes Hanno Pevkur. “Ky është një boshllëk i vërtetë që duhet ta zgjidhim.”

Sfida e dronëve në Evropë

Zyrtarë ushtarakë dhe të mbrojtjes nga Estonia, Letonia dhe Lituania, anëtare të NATO-s dhe BE-së që kufizohen me Rusinë, i thanë Associated Press se mbrojtja kundër dronëve kërkon zgjidhjen e një seti kompleks problemesh teknologjike, financiare dhe burokratike.

Evropa ka nevojë për teknologji më të lira për t’u blerë dhe për të përshpejtuar ciklet e ngadalta të prodhimit dhe prokurimit, thanë ata. Por edhe atëherë, teknologjia e dronëve po avancon aq shpejt sa çdo gjë që blihet sot mund të jetë e vjetëruar pas disa muajsh.

“Ajo që më duhet,” tha gjenerali i lartë Andrus Merilo, komandant i ushtrisë së Estonisë, “është teknologji që është ‘mjaft e mirë’, e përballueshme dhe mund të prodhohet në masë. Nuk më duhen aftësi të nivelit të lartë nga të cilat mund të përdor vetëm një, kundër objektivave që do të sulmojnë me qindra.”

Rusia po përdor dronë çdo natë në Ukrainë, sepse secili dron është një “biletë lotarie që fiton gjithmonë”, tha Kusti Salm, ish-zyrtar i lartë në Ministrinë e Mbrojtjes së Estonisë.

Një dron ose godet një objektiv, ose nëse Ukraina e rrëzon me raketë, e rraskapit mbrojtjen ajrore dhe financat e Kievit, pasi raketat janë më të shtrenjta se dronët, shpjegoi Salm, i cili tani drejton Frankenburg Technologies, një kompani që zhvillon raketa anti-dron me kosto të ulët.

Edhe pse vendet e NATO-s kanë “një kuptim shumë të mirë” se si të mbrohen nga kërcënimet konvencionale si raketat dhe avionët, ato duhet të përmirësohen me shpejtësi në përballjen me kërcënimet nga dronët, tha Tomas Godliauskas, zëvendësministër i mbrojtjes kombëtare të Lituanisë.

Kur dronët rusë hynë në Poloni, kombet e NATO-s dërguan avionë luftarakë dhe helikopterë sulmues dhe vunë në gatishmëri sistemet e mbrojtjes nga raketat. Por asnjë nga këto opsione nuk ishte projektuar posaçërisht për luftën kundër dronëve.

Edhe pse Rusia dhe Ukraina po përdorin gjithnjë e më shumë dronë kundër njëri-tjetrit, ka pasur më pak investime në sistemet kundër dronëve, tha Salm. Ai sugjeroi se kjo lidhet pjesërisht me faktin se është më e lehtë të bësh një dron të fluturojë sesa të zhvillosh një sistem që ta zbulojë ose ta ndalojë atë.

Dronët e ngadaltë, që fluturojnë ulët dhe janë bërë prej druri, plastike ose polistireni, mund të mos zbulohen nga radarët që kërkojnë një raketë të shpejtë prej metali, ose mund të ngatërrohen me zogjtë apo avionët. Operativët armiq gjithashtu mund të shmangin mbrojtjen duke nisur dronë nga brenda një vendi, siç bëri Ukraina kur goditi fushat ajrore ruse këtë vit. Ka edhe pengesa të tjera teknologjike, duke përfshirë përpjekjet për të bllokuar dronët dhe komunikimet e armikut pa ndikuar tek të tuat, tha Merilo.

Incidente të shumta me dronë

Në gusht, një dron ukrainas, ndoshta i devijuar nga ndërhyrjet elektronike ruse, u ul në një fushë në juglindje të Estonisë. Ai u rrëzua sepse ushtria nuk ishte në gjendje ta zbulonte, tha Merilo.

Ushtria dhe forca kufitare estoneze gjithashtu kanë humbur dronë, të përdorur për vëzhgim dhe për të ndaluar kalimet e paligjshme kufitare, për shkak të ndërhyrjeve ruse, të cilat fajësohen edhe për prishjen e fluturimeve civile.

Dronë të tjerë janë rrëzuar në Rumani, Moldavi, Lituani dhe Letoni, dhe ka pasur shumë shfaqje të dronëve të paidentifikuar mbi objekte ushtarake dhe aeroporte në Evropë, përfshirë Gjermaninë, Mbretërinë e Bashkuar, Norvegjinë dhe Danimarkën, ku trafiku ajror u ndal për disa orë në Aeroportin e Kopenhagës të hënën. Numri i incidenteve tregon se Evropa duhet të zgjidhë problemin e saj me dronët “tani”, tha koloneli Māris Tūtins, shef i analizës së informacionit dhe operacioneve në Shtabin e Përbashkët të Forcave të Letonisë.

Muri i dronëve

Ka një mbështetje në rritje midis liderëve evropianë për krijimin e një lloj muri dronësh përgjatë kufirit lindor të BE-së, megjithëse blloku me 27 vende në mars refuzoi financimin për një propozim të përbashkët Estoni–Lituani për ta ndërtuar atë. BE-ja duhet ta bëjë prioritet financimin e këtij projekti, tha Pevkur. Por megjithëse mbështetja për idenë po rritet, krijimi i një sistemi të tillë mbrojtjeje nuk do të jetë i lehtë. “Dronët nuk janë mushkonja,” tha ministri estonez i mbrojtjes Hanno Pevkur. “Ky është një boshllëk i vërtetë që duhet ta zgjidhim.”

Sfida e dronëve në Evropë

Zyrtarë ushtarakë dhe të mbrojtjes nga Estonia, Letonia dhe Lituania, anëtare të NATO-s dhe BE-së që kufizohen me Rusinë, i thanë Associated Press se mbrojtja kundër dronëve kërkon zgjidhjen e një seti kompleks problemesh teknologjike, financiare dhe burokratike.

Evropa ka nevojë për teknologji më të lira për t’u blerë dhe për të përshpejtuar ciklet e ngadalta të prodhimit dhe prokurimit, thanë ata. Por edhe atëherë, teknologjia e dronëve po avancon aq shpejt sa çdo gjë që blihet sot mund të jetë e vjetëruar pas disa muajsh.

“Ajo që më duhet,” tha gjenerali i lartë Andrus Merilo, komandant i ushtrisë së Estonisë, “është teknologji që është ‘mjaft e mirë’, e përballueshme dhe mund të prodhohet në masë. Nuk më duhen aftësi të nivelit të lartë nga të cilat mund të përdor vetëm një, kundër objektivave që do të sulmojnë me qindra.”

Rusia po përdor dronë çdo natë në Ukrainë, sepse secili dron është një “biletë lotarie që fiton gjithmonë”, tha Kusti Salm, ish-zyrtar i lartë në Ministrinë e Mbrojtjes së Estonisë.

Një dron ose godet një objektiv, ose nëse Ukraina e rrëzon me raketë, e rraskapit mbrojtjen ajrore dhe financat e Kievit, pasi raketat janë më të shtrenjta se dronët, shpjegoi Salm, i cili tani drejton Frankenburg Technologies, një kompani që zhvillon raketa anti-dron me kosto të ulët.

Edhe pse vendet e NATO-s kanë “një kuptim shumë të mirë” se si të mbrohen nga kërcënimet konvencionale si raketat dhe avionët, ato duhet të përmirësohen me shpejtësi në përballjen me kërcënimet nga dronët, tha Tomas Godliauskas, zëvendësministër i mbrojtjes kombëtare të Lituanisë.

Kur dronët rusë hynë në Poloni, kombet e NATO-s dërguan avionë luftarakë dhe helikopterë sulmues dhe vunë në gatishmëri sistemet e mbrojtjes nga raketat. Por asnjë nga këto opsione nuk ishte projektuar posaçërisht për luftën kundër dronëve.

Edhe pse Rusia dhe Ukraina po përdorin gjithnjë e më shumë dronë kundër njëri-tjetrit, ka pasur më pak investime në sistemet kundër dronëve, tha Salm. Ai sugjeroi se kjo lidhet pjesërisht me faktin se është më e lehtë të bësh një dron të fluturojë sesa të zhvillosh një sistem që ta zbulojë ose ta ndalojë atë.

Dronët e ngadaltë, që fluturojnë ulët dhe janë bërë prej druri, plastike ose polistireni, mund të mos zbulohen nga radarët që kërkojnë një raketë të shpejtë prej metali, ose mund të ngatërrohen me zogjtë apo avionët. Operativët armiq gjithashtu mund të shmangin mbrojtjen duke nisur dronë nga brenda një vendi, siç bëri Ukraina kur goditi fushat ajrore ruse këtë vit. Ka edhe pengesa të tjera teknologjike, duke përfshirë përpjekjet për të bllokuar dronët dhe komunikimet e armikut pa ndikuar tek të tuat, tha Merilo.

Incidente të shumta me dronë

Në gusht, një dron ukrainas, ndoshta i devijuar nga ndërhyrjet elektronike ruse, u ul në një fushë në juglindje të Estonisë. Ai u rrëzua sepse ushtria nuk ishte në gjendje ta zbulonte, tha Merilo.

Ushtria dhe forca kufitare estoneze gjithashtu kanë humbur dronë, të përdorur për vëzhgim dhe për të ndaluar kalimet e paligjshme kufitare, për shkak të ndërhyrjeve ruse, të cilat fajësohen edhe për prishjen e fluturimeve civile.

Dronë të tjerë janë rrëzuar në Rumani, Moldavi, Lituani dhe Letoni, dhe ka pasur shumë shfaqje të dronëve të paidentifikuar mbi objekte ushtarake dhe aeroporte në Evropë, përfshirë Gjermaninë, Mbretërinë e Bashkuar, Norvegjinë dhe Danimarkën, ku trafiku ajror u ndal për disa orë në Aeroportin e Kopenhagës të hënën. Numri i incidenteve tregon se Evropa duhet të zgjidhë problemin e saj me dronët “tani”, tha koloneli Māris Tūtins, shef i analizës së informacionit dhe operacioneve në Shtabin e Përbashkët të Forcave të Letonisë.

Muri i dronëve

Ka një mbështetje në rritje midis liderëve evropianë për krijimin e një lloj muri dronësh përgjatë kufirit lindor të BE-së, megjithëse blloku me 27 vende në mars refuzoi financimin për një propozim të përbashkët Estoni–Lituani për ta ndërtuar atë. BE-ja duhet ta bëjë prioritet financimin e këtij projekti, tha Pevkur. Por megjithëse mbështetja për idenë po rritet, krijimi i një sistemi të tillë mbrojtjeje nuk do të jetë i lehtë. “Dronët nuk janë mushkonja,” tha ministri estonez i mbrojtjes, duke sugjeruar se nuk ka gjasa të shkatërrohen nga një “mur elektronik” përgjatë kufijve të NATO-s.

Ka shumë lloje dronësh, përfshirë ata për inteligjencë dhe zbulim, që fluturojnë në lartësi të mëdha, që përdoren në sulme ose që lidhen me një kabllo të hollë me fibra optike ndërsa fluturojnë, duke i bërë të pamundur për t’u bllokuar. Rusia gjithashtu përdor dronë mashtrues në Ukrainë, që nuk mbajnë ngarkesë, por janë krijuar për të rraskapitur mbrojtjen ajrore.

Çdo plan për t’u mbrojtur nga dronët ka nevojë për një qasje të shumëfishtë, duke përfshirë sensorë, “luftë elektronike … si edhe raketa të vogla me kosto të ulët ose dronë sulmues,” tha Merilo.

Nevoja për teknologji më të lira dhe më të shumta

Megjithëse nevoja për mbrojtje më të mirë kundër dronëve nuk është e re, aktualisht është e mundur të blesh vetëm sisteme që janë “shumë të shtrenjta”, kërkojnë kohë të gjatë për t’u zhvilluar dhe nuk mund të prodhohen në masë, tha Merilo.

Ai sugjeroi se kjo lidhet pjesërisht me faktin që kompanitë e mëdha të mbrojtjes, të cilat kanë kaluar dekada duke zhvilluar sisteme mbrojtjeje ajrore me kosto miliarda dollarësh, mund të mos duan diçka të re, dhe më të lirë, në treg.

“Ne duhet ta kuptojmë këtë lojë,” tha Merilo, duke shtuar se një pjesë e teknologjisë ekziston, por “pyetja është kush dhe sa shpejt mund të fillojë prodhimin.”

Përballë sulmeve të përnatshme, Ukraina po zhvillon me shpejtësi teknologjinë e saj, duke përfshirë dronë sulmues me rreze të gjatë dhe të vegjël për përdorim në vijën e frontit.

Ndërsa kompanitë e mëdha të mbrojtjes luajnë një rol kritik në mbrojtjen e Evropës, Letonia dhe disa vende të tjera të NATO-s i janë drejtuar kompanive më të vogla, si Frankenburg e Salmit, për të blerë raketat e saj të vogla anti-dron sapo të fillojnë prodhimin.

Por një qasje e copëzuar nuk është ideale, tha Salm. Përkundrazi, BE duhet të investojë më shumë në startup-et evropiane, të cilat mund të përshpejtojnë prodhimin e mbrojtjes kundër dronëve që mund të përdoren nga aleatët në sisteme të ndryshme armësh, tha ai.

Evropa duhet të kalojë në një “mendësi gjysmë-luftë” dhe të nxisë bashkëpunim më të madh midis ushtrisë, qeverisë dhe industrisë së mbrojtjes për të qenë në gjendje të mbushë boshllëqet teknologjike, tha Godliauskas.

Në Ukrainë, ndonjëherë kalojnë vetëm disa javë nga zhvillimi i teknologjisë së dronëve deri tek përdorimi në fushëbetejë. Evropa “nuk ka kohë” të presë me vite për të siguruar pajisje, tha zyrtari lituanez. Një mësim tjetër nga Ukraina është se ajo që funksionon sot, nesër mund të mos funksionojë, tha Godliauskas.

Ndërsa mbrojtja kundër dronëve është kritike tani, do të ishte gabim të harrohej çdo gjë tjetër, tha Tutins. Kjo sepse Moska po përdor “të gjitha mënyrat e mundshme” për të destabilizuar Evropën, përfshirë luftën hibride dhe sulmet kibernetike, shtoi ai.

Associated Press