Darka në Samitin e NATO-s mes Von der Leyen dhe Erdogan shkon me tensione mes palëve

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, pritet të diskutojë shumë më tepër sesa një darkë pune me Presidentin turk, Recep Tayyip Erdoğan, të mërkurën në mbrëmje në Ankara. Analistët presin që ajo të përpiqet të balancojë mosmarrëveshjet mes Bashkimit Evropian dhe Turqisë me rëndësinë gjeostrategjike që ka vendi.

Takimi zhvillohet në një moment delikat për marrëdhëniet mes BE-së dhe Turqisë. Von der Leyen do të duhet të gjejë ekuilibrin mes nevojës për bashkëpunim më të ngushtë me Ankaranë dhe shqetësimeve të vazhdueshme të Brukselit për sundimin e ligjit, të drejtat e njeriut dhe çështje të tjera politike.

Në darkën e punës do t’i bashkohet edhe Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa. Takimi pritet të zhvillohet në një atmosferë me tension të moderuar.

Në një aktivitet publik në prill, von der Leyen e përmendi Turqinë, së bashku me Rusinë dhe Kinën, teksa fliste për ndikimin e huaj në Evropë. Euronews e pyeti Komisionin Evropian nëse kjo deklaratë dhe çështje të tjera do të diskutoheshin gjatë takimit.

“Turqia është një partnere e rëndësishme për Bashkimin Evropian. Ne ndajmë interesa strategjike në një gamë të gjerë fushash dhe pres që këto të jenë ndër temat kryesore të diskutimit,” tha zëvendëszëdhënësi i Komisionit Evropian, Olof Gill.

Von der Leyen mban ende mend episodin e vitit 2021, i njohur si “Sofagate”, kur gjatë një vizite në Ankara mbeti pa një vend të barabartë në takimin me drejtuesit turq. Një muaj pas incidentit, ajo deklaroi se ishte ndier “e lënduar”.

Kur Euronews e pyeti se ku do të ulej këtë herë, Gill u përgjigj me humor: “Pres që të gjithë të ulen në tryezën e darkës, siç është e zakonshme në një darkë.”

Një mundësi për një fillim të ri

Eurodeputeti gjerman me origjinë turke, Engin Eroglu, e sheh takimin si një mundësi për të rifilluar marrëdhëniet.

“Pas mosmarrëveshjeve të viteve të fundit, ky takim synon mbi të gjitha rivendosjen e dialogut. Mendoj se Ursula von der Leyen dhe António Costa do të përpiqen të ulin tensionet dhe t’i japin marrëdhënies një drejtim më pragmatik, të përqendruar te siguria,” tha ai.

Eroglu përmendi edhe mundësinë e përfshirjes së Turqisë në programin evropian SAFE, me vlerë 150 miliardë euro, për financimin e industrisë së mbrojtjes.

Megjithatë, pjesëmarrja e plotë e Turqisë në këtë program është bllokuar nga Greqia dhe Qiproja. Si rezultat, Ankaraja mund të marrë pjesë vetëm deri në 35% të kostos së komponentëve në projekte të caktuara, njësoj si vendet që nuk kanë partneritet të posaçëm për sigurinë dhe mbrojtjen me BE-në.

Gjatë samitit të NATO-s, von der Leyen deklaroi përkrah Sekretarit të Përgjithshëm të Aleancës, Mark Rutte, se “ekziston një mundësi e madhe për bashkëpunim shumë të ngushtë”, pa dhënë më shumë detaje.

Kjo gatishmëri për të afruar Brukselin dhe Ankaranë përmes bashkëpunimit në fushën e mbrojtjes është shfaqur edhe më herët.

Javën e kaluar, Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas, vizitoi Ankaranë së bashku me Komisioneren për Zgjerimin, Marta Kos, dhe Komisionerin për Migracionin, Magnus Brunner. Një zyrtar i BE-së e cilësoi këtë si një “takim të nivelit të lartë”.

Vizita përfundoi me një deklaratë të përbashkët, ku të dyja palët riafirmuan angazhimin ndaj multilateralizmit, rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla dhe përgjegjësisë së përbashkët për çështjet globale dhe rajonale.

Pas vizitës, Kallas shkroi në platformën X se “Turqia është një partner kyç për sigurinë, migracionin dhe energjinë, si dhe një vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.”

Bashkëpunimi nuk duhet të cenojë parimet

Eurodeputetja polake Joanna Scheuring-Wielgus, anëtare e Komitetit të Përbashkët Parlamentar BE-Turqi në Parlamentin Evropian, tha për Euronews se Turqia mbetet një aleate e rëndësishme e NATO-s dhe një partner i domosdoshëm për sigurinë dhe stabilitetin rajonal.

Me Shtetet e Bashkuara që po reduktojnë pjesërisht praninë e tyre në Evropë dhe me Turqinë që luan një rol të rëndësishëm në furnizimin e Ukrainës me pajisje ushtarake për t’i bërë ballë agresionit rus, rëndësia strategjike e Ankarasë është rritur ndjeshëm.

Megjithatë, Scheuring-Wielgus theksoi se bashkëpunimi nuk duhet të bëhet në dëm të vlerave themelore të Bashkimit Evropian.

Ajo përmendi si shqetësime përkeqësimin e demokracisë në Turqi, kufizimin e lirisë së medias, shtypjen e kritikëve të qeverisë dhe presionin ndaj opozitës.

Sipas saj, situata arriti një pikë kritike në mars, kur autoritetet turke arrestuan Ekrem İmamoğlu, kryebashkiakun e Stambollit dhe një nga rivalët kryesorë politikë të Presidentit Erdoğan.

“Çdo përparim i besueshëm në marrëdhëniet BE-Turqi varet nga përmirësime konkrete në këto fusha, veçanërisht pas zhvillimeve të fundit dhe masave të reja kundër partisë kryesore opozitare, CHP-së,” tha ajo.

“Këto nuk janë elemente dytësore të partneritetit tonë, por vetë themeli i projektit evropian. Ky mesazh duhet të jetë i qartë dhe i vazhdueshëm, si në politikat tona të brendshme, ashtu edhe në marrëdhëniet me aleatët dhe vendet kandidate.”

Ndërkohë, drejtoresha për Turqinë në organizatën Human Rights Watch, Emma Sinclair-Webb, deklaroi se rreth 200 persona u arrestuan përpara fillimit të samitit të NATO-s.

Sipas saj, Presidenti Erdoğan “mund të mbështetet në faktin se nga partnerët evropianë të Turqisë do të dëgjojë shumë pak kritika”, pavarësisht zhvillimeve të fundit në vend.