Zbardhet draft-opinioni i Komisionit të Venecias për “antishpifjen”: Është i pazbatueshëm!

Komisioni i Venecias ka publikuar draft-opinionin për paketën antishpifje, paketë kjo e cila ka shkaktuar debate të forta në shoqërinë shqiptare.

Komisioni i ka sugjeruar qeverisë shqiptare që të rishikojë atë, duke thënë se ligji është i pazbatueshëm. Siç thekson draft-opinioni i Venecias, ligji për antishpifjen mund të shoqërohet me efekte frenuese, të cilat sipas saj mund të pengojnë fjalën e lirë në Shqipëri.

Më tej, Komisioni i Venecias thekson se ky ligj i jep Autoritetit të Medias Audiovizive fuqi të mëdha administrative për median “online”, dhe për këtë fakt, kërkohet të rishikohet formula e përzgjedhjes së AMA-s dhe Komitetit të Ankesave.

“Përbërja e AMA-s dhe Komiteti i Ankesave, i cili zgjidhet nga AMA në bazë të rregullave të hartuara nga AMA, mund të krijojë shqetësime të ligjshme për pavarësinë e këtyre dy organeve. Prania e përfaqësuesve të komunitetit të medias dhe shoqërisë civile që nuk janë të lidhur drejtpërdrejt me forcat kryesore politike, mund të jetë një hap që forcon pavarësinë e këtij organi”, sqaron Venecia. 

Së dyti, Komisioni i Venecias vëren se  “është e paqartë nëse anëtarët e AMA-s dhe të Komitetit të Ankesave janë mjaftueshëm të pavarur nga industria e madhe e mediave, në bazë të rregullave për papajtueshmërinë dhe konfliktin e interesit”.

Në listën e argumenteve që publikon për këtë çështje, Komisioni i Venecias hedh kritika të forta edhe për gjobat që parashikohen kundrejt mediave “online”, në rast të shkeljes së ligjit. Gjobat sipas ligjit që ka propozuar qeveria shqiptare variojnë nga 100-800 mijë lekë.

“Jashtëzakonisht problematike për lirinë e mediave në kontekstin shqiptar është natyra e ashpër dhe me efekte të mëdha negative e gjobave. Gjobat jashtëzakonisht të larta paraqesin një kërcënim me efekt pothuajse aq të ftohtë sa burgimi, megjithëse më shumë tinëzarë”, mund të shihet një mënyrë indirekte për të ushtruar presion në media. Komisioni i Venecias nuk mbështet gjithashtu parashikimet ligjore të cilat nuk garantojnë pezullim të gjobave ndaj mediave “online” në rast ankimimi në gjykatë”, thuhet më tej.

Komisioni i Venecias, bën me dije se sanksionet apo penalitetet e rënda ndaj mediave nuk duhet të ekzekutohen menjëherë, por shton se gjykatat duhet të kenë tagrin kontrollues për të garantuar një gjykim të drejtë.

Në përfundim të arsyetimeve të listuar në draftin për antishpifjen, Komisioni i Venecias shprehet se “ inkurajon autoritetet shqiptare të mbështesin ngritja e një organi vetë-rregullues që funksionon në mënyrë efektive që përfshin të gjithë aktorët përkatës në fushën e mediave dhe të afta për të siguruar një sistem efektiv dhe të respektuar të mediave përgjegjshmëria në fushën e mediave online. Do të jetë gjithashtu e dobishme për të rishikuar metodën e zgjedhjes së AMA dhe anëtarët e KQ, për të siguruar që këto organe të kenë një pluralist përbërje që përbëhen nga individë të kualifikuar”, thekson draft opinion.

Disa përfundime të Komisionit të Venecias mbi paketën “antishpifje”

1-Komitetit të Ankesave dhe AMA-s i janë dhënë fuqi të mëdha administrative në lidhje me mediat online. Kjo është problematike për sa i përket lirisë së shprehjes së mediave online nga kufizimet paraprake dhe duke qenë se ka dyshime mbi pavarësinë e këtyre organeve; këto fuqi të reja nuk i duhen besuar këtyre organeve pa siguruar më parë se janë mjaftueshëm të pavarura nga partitë politike, bizneset e mëdha mediate ose interesave të korporatave të lidhur me politikën.

2-Duke konsideruar se Komisioni Ankesave dhe AMA mund të ndërhyjnë në vetvete në ushtrimin e lirisë së shprehjes dhe pavarësia e tyre është në pikëpyetje, procedura e ankesave nuk ofron garanci të mjaftueshme mbrojtëse: KA/AMA mund të imponojë, me një procedurë të shpejtë administrative, gjoba të rënda të cilat hyjnë në fuqi menjëherë dhe të urdhërojnë heqjen e materialit nga interneti me efekt të menjëhershëm.

3-“Kapaciteti ekonomik” i portalit të medias nuk është faktor në përcaktimin e gjobës, i cili mund të rezultojë në një situatë ku aktivitetet e mediave më të vogla, apo bloggerëve individualë, paralizohen nga gjoba jo disproporcionale. Kjo do të shtojë efektin ngrirës të këtyre dispozitave dhe do të çojë drejt vetë-censurimit dhe degradimit të debatit politik që është thelbësor për çdo demokraci.

4-Komisioni Venecias rekomandon që të rikonsiderohet adoptimi i draft amendamenteve të Ligjit 91/2013 dhe draft amendamentet e Ligjit 9918/2008, siç u votua në Parlament në dhjetor 2019. Problemet e identifikuara nga autoritetet mund të jenë serioze por mjetet ligjore të prezantuara në draft amendamentet mund të bëjnë më shumë dëm sesa mirë për lirinë e shprehjes në Shqipëri dhe mediave online.

5-Ndërkohë, Komisioni i Venecias inkurajon autoritetet shqiptare që të mbështesin krijimin e një enti rregullator efikas duke përfshirë gjithë aktorët përkatës në fushën e medias dhe i aftë për sigurimin e një sistemi efektiv dhe të respektuar të llogaridhënies në fushën e mediave online.

6-Gjithashtu do të jetë e dobishme rishikimi i metodës së përzgjedhjes së anëtarëve të AMA dhe i Komisionit të Ankesave, për t’u siguruar se këto organe kanë një përbërje pluraliste dhe individësh të kualifikuar, që përfaqësojnë komunitetin e medias dhe gëzojnë një autonomi të besueshme nga qeveritë dhe kontrolli i korporatave. Për më tepër është e nevojshme të sigurohet efektiviteti i legjislacionit ekzistues dhe veçanërisht i mjeteve juridike për të luftuar shpifjen dhe gjuhën e urrejtjes përmes publikimeve online.