Pse ligji i ri anti-korrupsion rrezikon rrugën e Ukrainës drejt anëtarësimit në BE

Gjatë tre viteve të fundit, Bashkimi Evropian ka përdorur vazhdimisht shprehjen “për aq kohë sa të duhet” për të riafirmuar, herë pas here, mbështetjen e palëkundur dhe gjithëpërfshirëse për Ukrainën, ndërsa kjo e fundit përballet me pushtimin brutal dhe në shkallë të plotë nga Rusia.

Ky premtim nuk ishte thjesht retorik. Ai u përkthye në ndihmë financiare, armë dhe municione, siguri energjetike, shërbime roaming, një marrëveshje të tregtisë së lirë dhe mbrojtje të përkohshme për refugjatët.

Buxheti shtatëvjeçar i propozuar nga blloku përmban një fond të veçantë prej 100 miliardë eurosh, të përshtatur sipas nevojave, për të ndihmuar rindërtimin afatgjatë të vendit.

Por këtë javë, ai front i pathyeshëm u ça për herë të parë, kur Komisioni Evropian kritikoi hapur një ligj të ri në Ukrainë.

Ligji, i miratuar në parlament me një shpejtësi që duket se e zuri në befasi Brukselin, synon të vendosë dy organet kryesore antikorrupsion – Byronë Kombëtare Kundër Korrupsionit të Ukrainës (NABU) dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar Kundër Korrupsionit (SAPO) – nën mbikëqyrjen e drejtpërdrejtë të Prokurorit të Përgjithshëm, një figurë e emëruar politikisht.

Ky i fundit do të ketë të drejtën të zgjedhë rastet që do të trajtohen nga NABU dhe SAPO dhe t’ua ricaktojë ato institucioneve të tjera shtetërore – një veprim që, sipas kritikëve, rrezikon të fuqizojë degën ekzekutive për të ndikuar apo penguar hetimet e profilit të lartë.

Po ashtu, Prokurori i Përgjithshëm do të jetë në gjendje të lëshojë udhëzime me shkrim ndaj agjencive.

Zemërimin e shtoi edhe fakti që votimi në parlament ndodhi vetëm një ditë pas një bastisjeje nga shërbimet e sigurisë në zyrat e NABU-së, nën dyshime për spiunazh rus.

Marta Kos, Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, e ngarkuar me vlerësimin e progresit të vendeve kandidate, ishte ndër të parat që shprehu hapur shqetësimin.

“Seriozisht e shqetësuar për votimin e sotëm në Rada. Çmontimi i masave mbrojtëse që garantojnë pavarësinë e NABU-së është një hap serioz prapa,” shkroi Kos në rrjetet sociale.

Paralajmërimi ishte i ashpër, por i kotë. Vetëm disa orë më vonë, mes protestave në rritje në të gjithë vendin, Presidenti Volodymyr Zelensky e nënshkroi ligjin, duke e kthyer atë në fuqi.

“Infrastruktura antikorrupsion do të funksionojë – por pa ndikim rus. Duhet të pastrohet nga kjo. Dhe duhet të ketë më shumë drejtësi,” tha Zelensky në fjalimin e tij të mbrëmjes, duke iu referuar bastisjes së fundit në NABU.

“Është e rëndësishme që Prokurori i Përgjithshëm të garantojë pashmangshmërinë e ndëshkimit për këdo që shkel ligjin. Kjo është ajo që i nevojitet realisht Ukrainës.”

Të nesërmen, përplasja e paprecedentë u përshkallëzua, kur Ursula von der Leyen e telefonoi Zelensky-n dhe kërkoi sqarime për ligjin e kontestuar.

“Presidentja von der Leyen shprehu shqetësimet e saj të forta për pasojat e këtyre ndryshimeve,” tha një zëdhënës.

“Respektimi i sundimit të ligjit dhe lufta kundër korrupsionit janë elementë themelorë të Bashkimit Evropian.

Si vend kandidat, Ukraina pritet t’u përmbahet plotësisht këtyre standardeve. Nuk mund të ketë kompromis.”

Disa orë pas telefonatës, Zelensky premtoi një projektligj të ri “për të forcuar sistemin e sundimit të ligjit”, pa dhënë detaje të mëtejshme.

Ndarja e pushteteve në rrezik

Ndërhyrja e drejtpërdrejtë nga BE sinjalizon rrezikun e lartë që po merr Kievi.

Lufta kundër korrupsionit ka qenë thelbësore për ambicien e Ukrainës për anëtarësim në BE.

Ajo ishte ndër temat kryesore të ngritura nga gazetarët dhe analistët që në ditët e para të luftës, kur Zelensky paraqiti kërkesën për anëtarësim, dhe mbeti në qendër të debatit mes kryeqyteteve evropiane.

Korrupsioni ka qenë një problem i thellë dhe i vazhdueshëm në Ukrainë që prej shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, kur oligarkët dhe krimi i organizuar përfituan nga kaosi i tranzicionit për të rrëmbyer sektorë të tërë të ekonomisë.

Korrupsioni është evidentuar në zgjedhje, në gjyqësor, në administratën publike, në sistemin arsimor dhe në sektorin privat, duke krijuar perceptimin e një depërtimi të thellë dhe të përhapur.

Transparency International e ka renditur vazhdimisht Ukrainën ndër vendet me performancën më të dobët në Evropë sa i përket korrupsionit.

Megjithëse indeksi i saj është përmirësuar lehtë gjatë dekadës së fundit, vendi mbetet jashtë 100 vendeve të para.

I vetëdijshëm për këto sfida, Komisioni Evropian e bëri luftën kundër korrupsionit një nga shtatë kriteret që Ukraina duhej të përmbushte për të nisur negociatat formale të anëtarësimit.

Bisedimet filluan në dhjetor 2023, edhe pse Kievi kishte përmbushur vetëm pjesërisht kushtet lidhur me korrupsionin, deoligarkizimin dhe të drejtat e pakicave.

Që prej asaj kohe, Brukseli e ka nxitur vazhdimisht Ukrainën të vazhdojë përpjekjet, të cilat janë thelbësore për të bindur donatorët dhe investitorët ndërkombëtarë të sjellin kapital në vend.

LEXONI GJITHASHTU:

• Ukraina ashpërson kontrollin ndaj agjencive kundër korrupsionit
• Riorganizimi më i madh në qeverinë e Ukrainës që nga nisja e luftës