Çfarë është Karteli i Diellit që Amerika e ka shpallur organizatë terroriste?

Më 24 nëntor 2025, Shtetet e Bashkuara zyrtarisht e caktuan Cartel de los Soles (Kartelin e Diejve) si një organizatë terroriste të huaj. Sipas Departamentit të Shtetit të SHBA-së, ky rrjet kriminal udhëhiqet nga presidenti aktual i Venezuelës, Nicolas Maduro, së bashku me zyrtarët më të lartë të qeverisë, ushtrisë dhe gjyqësorit të tij. Ky përcaktim u lejon agjencive amerikane kompetenca më të gjera për të arrestuar, ngrirë asetet dhe për të kryer operacione ushtarake kundër anëtarëve të dyshuar.

Ky vendim vjen në një kohë të presionit në rritje nga Uashingtoni mbi Maduron, sundimin e të cilit SHBA-të e konsiderojnë të paligjshëm pas zgjedhjeve presidenciale të vitit 2024, të cilat vëzhguesit ndërkombëtarë i kanë etiketuar si të manipuluara masivisht. Përcaktimi i Cartel de los Soles përfaqëson një mjet të ri ligjor dhe politik në atë konflikt.

Qeveria venezueliane e hodhi poshtë me forcë vendimin amerikan. Ministria e Punëve të Jashtme e quajti atë një “gënjeshtër të re dhe qesharake” dhe një “histori të ndyrë të sajuar” që kërkon të justifikojë një “ndërhyrje të paligjshme”. Diosdado Cabello, Ministri i Brendshëm dhe i Drejtësisë, një nga njerëzit më të fuqishëm në vend, ka pretenduar për vite me radhë se Cartel de los Soles “nuk ekziston” dhe se është një “fabrikim” që SHBA-të e etiketojnë këdo që i shqetëson politikisht.

“Sa herë që dikush i shqetëson, ata e shpallin atë udhëheqësin e Cartel de los Soles”, tha Cabello në gusht 2025.

Një qëndrim të ngjashëm mori edhe Presidenti kolumbian Gustavo Petro, i cili shkroi në rrjetin X në gusht:

“Është një justifikim i shpikur nga e djathta ekstreme për të rrëzuar qeveritë që nuk i binden atyre”.

Megjithatë, ekspertët e kontaktuar nga BBC besojnë se e vërteta nuk është bardh e zi. Termi Cartel de los Soles u shfaq për herë të parë në fillim të viteve 1990 në median venezueliane, pas arrestimit të gjeneralëve të Gardës Kombëtare të akuzuar për trafik droge. Nofka vjen nga diejt e artë në epauletat e gjeneralëve venezuelianë.

Mike la Sousa nga organizata InSight Crime shpjegon se Cartel de los Soles nuk ka qenë kurrë një kartel klasik hierarkik si ato meksikane – Sinaloa ose CJNG, por më tepër një “sistem i përhapur korrupsioni” brenda strukturave shtetërore. Sipas tij, katastrofa ekonomike nën Maduron e ka nxitur më tej korrupsionin.

“Regjimi nuk mund t’u paguajë paga të mira ushtarëve dhe policisë, kështu që i lejon ata të marrin ryshfete nga trafikantët e drogës për t’i mbajtur ata besnikë”.

Raúl Benítez-Manau nga universiteti meksikan UNAM beson se rrënjët e fenomenit janë më të vjetra – në fund të viteve 1980 dhe fillim të viteve 1990, kur rënia e kartelit kolumbian Medellin dhe lufta e intensifikuar kundër drogës në Kolumbi i detyruan trafikantët të kërkonin rrugë të reja . Ushtria dhe shërbimet e inteligjencës venezueliane më pas, sipas fjalëve të tij, filluan të ofrojnë “mbrojtje” dhe korridore alternative për kokainën.

Hugo Chávez (1999–2013) luajti gjithashtu një rol kyç. Ndërprerja e bashkëpunimit me DEA-n amerikane dhe simpatia e hapur për guerilasit kolumbian FARC (i cili financohej nga kokaina) krijuan një terren të favorshëm. Ish-agjenti i DEA-s, Wesley Tabor, pretendon se zyrtarët venezuelianë – “nga policët e rrugës deri te pilotët e Forcave Ajrore” – janë bërë partnerë të drejtpërdrejtë të FARC-ut dhe se së bashku ata “e përmbytën SHBA-në me qindra ton kokainë” .