Qindra protestues të vrarë në Iran, Trump shqyrton opsione ushtarake

Presidenti Donald Trump thotë se ushtria amerikane po shqyrton “opsione shumë të forta” në Iran, ndërsa protestat antiqeveritare, që thuhet se kanë shkaktuar vdekjen e qindra personave, kanë hyrë në javën e tretë.

Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA), me seli në SHBA, thotë se ka verifikuar vdekjen e gati 500 protestuesve dhe 48 pjesëtarëve të forcave të sigurisë në Iran, ndërsa burime i thanë BBC-së se numri i viktimave mund të jetë shumë më i lartë.

Trump ka kërcënuar me ndërhyrje dhe tha të dielën se zyrtarë iranianë e kishin thirrur atë “për të negociuar”, por shtoi se “mund të na duhet të veprojmë para një takimi”.

Udhëheqësit iranianë i kanë përshkruar demonstruesit si një “grup vandalësh” dhe u kanë bërë thirrje mbështetësve të tyre të marrin pjesë në marshime proqeveritare të hënën. Qeveria ka shpallur gjithashtu tre ditë zie për ata që i quajti “martirë”, të vrarë në një “betejë kombëtare kundër SHBA-së dhe Izraelit” — dy vende që Teherani thotë se po nxisin trazirat.

Zemërimi për rënien e vlerës së monedhës iraniane shkaktoi protesta në fund të dhjetorit, të cilat janë shndërruar në një krizë legjitimiteti për Udhëheqësin Suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei.

Trump ende nuk ka dhënë detaje mbi atë që SHBA-të po shqyrtojnë në lidhje me opsionet ushtarake, as mbi negociatat e propozuara, pavarësisht se tha se një “takim po caktohet” me zyrtarët iranianë.

Ai shtoi se udhëheqësit iranianë “duan të negociojnë”, sepse “janë të lodhur duke u rrahur nga Shtetet e Bashkuara”.

Një zyrtar amerikan i tha partnerit mediatik të BBC-së, CBS-it, se Trump është informuar për opsionet e sulmeve ushtarake ndaj Iranit.

Zyrtarët i thanë Wall Street Journal se qasje të tjera mund të përfshijnë forcimin e burimeve antiqeveritare në internet, përdorimin e armëve kibernetike kundër ushtrisë iraniane ose vendosjen e më shumë sanksioneve. Burime i thanë BBC-së se protestat vazhduan të dielën në mbrëmje, por në një nivel më të ulët krahasuar me ditët e mëparshme, ndërsa rritet frika për një përshkallëzim të masave të ashpra nga qeveria iraniane.

Të paktën 10.600 persona janë arrestuar gjatë dy javëve të trazirave, sipas HRANA-s.

BBC numëroi 180 qese kufomash në pamje filmike nga një morg pranë kryeqytetit iranian, ndërsa një burim tha të dielën se rrugët e Teheranit ishin “plot me gjak”.

“Po i marrin trupat me kamionë”, shtoi burimi.

Në një video nga një vend pranë Teheranit, mund të shihen rreth 180 trupa të mbuluar me rroba ose të mbështjellë, shumica e të cilëve shtrihen në hapësirë. Britma dhe klithma ankthi mund të dëgjohen nga njerëz që duket se po kërkojnë të dashurit e tyre.

Pamjet janë turbulluar për të mbrojtur identitetin e të gjallëve, të cilët mund të përballen me persekutim të mëtejshëm nga autoritetet.

Burimet thanë se një numër i madh trupash ishin grumbulluar në spitale dhe ambiente mjeko-ligjore, ndërsa disa trupa thuhet se u varrosën urgjentisht para agimit nga autoritetet, duke kufizuar mundësinë e identifikimit.

Punëtorët e qytetit kanë hequr gjithashtu mbeturinat, makinat e djegura dhe njollat e gjakut nga rrugët gjatë natës, tha një burim për BBC-në. Burime të shumta në Iran thanë gjithashtu se kishin parë dronë që fluturonin vazhdimisht mbi turma dhe lagje banimi për të identifikuar dhe ndjekur protestuesit.

BBC dhe shumica e organizatave të tjera ndërkombëtare të lajmeve nuk mund të raportojnë nga brenda Iranit, dhe qeveria iraniane ka vendosur një mbyllje të internetit që nga e enjtja, duke e bërë të vështirë marrjen dhe verifikimin e informacionit.

Disa dëshmitarë mbështeten në lidhje proxy të Starlink-ut ose në televizionin satelitor për informacion, por kanë frikë se këto mund të përdoren nga autoritetet për t’i gjurmuar.

“As nuk mund të dërgojmë mesazhe me tekst”, i tha BBC-së një burim në Iranin jugor, ndërsa ndërprerja e përgjithshme e internetit vazhdonte. “Vetëm qeveria po u dërgon njerëzve mesazhe kërcënuese.”

Trump tha të dielën se do të fliste me Elon Musk, pronarin e kompanisë SpaceX, e cila operon Starlink-un, në lidhje me rivendosjen e aksesit në internet në Iran.

“Ai është shumë i mirë në këtë lloj gjëje, ka një kompani shumë të mirë”, tha Trump.

Protestat janë më të mëdhatë në Iran që nga kryengritja e vitit 2022, e shkaktuar nga vdekja në paraburgim e Mahsa Amini, një grua e re kurde që u ndalua nga policia e moralit për dyshimin se nuk e mbante hixhabin siç duhet.

Khamenei ka thënë se demonstruesit po përpiqeshin të “kënaqnin” Trumpin, ndërsa prokurori i përgjithshëm i Iranit deklaroi se kushdo që proteston do të konsiderohet “armik i Zotit” — një vepër penale që mbart dënimin me vdekje.

Kryetari i parlamentit iranian paralajmëroi se SHBA-të nuk duhet të bëjnë një “llogaritje të gabuar”, duke shtuar se, nëse SHBA-të sulmojnë Iranin, qendrat ushtarake dhe detare izraelite dhe amerikane në rajon do të bëhen objektiva legjitime.

Ndërkohë, Reza Pahlavi, djali në mërgim i shahut të fundit të Iranit, tha në një postim në X se protestat kishin “tronditur themelet” e qeverisë iraniane.

Ai shtoi: “Rritja e të shtënave me armë kundër popullit nuk është shenjë force, por frike — frikë nga shembja dhe një rënie e përshpejtuar.”