Kapitull i ri historik, Ukraina dhe Moldavia nisin sot zyrtarisht negociatat e anëtarësimit në BE

Bashkimi Evropian po hap sot një “kapitull” të ri historik në zgjerimin e tij, ndërsa Ukraina dhe Moldavia zyrtarisht fillojnë negociatat e pranimit me hapjen e grupit të parë të kapitujve. Ky është përparimi i parë i konsiderueshëm në zgjerimin evropian, që nga pranimi i Kroacisë në vitin 2013, dhe një veprim me simbolikë të fortë politike dhe gjeostrategjike, mes luftës së vazhdueshme në Ukrainë.

Duke mbërritur në Këshillin e Ministrave të Jashtëm të BE-së në Luksemburg, Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos më herët sot e përshëndeti këtë zhvillim, duke theksuar se si Ukraina ashtu edhe Moldavia “kanë dhënë rezultate” dhe se BE-ja duhet të përgjigjet në përputhje me rrethanat.

Marta Kos përsëriti se Komisioni konsideron se të dy vendet kanë përmbushur kushtet e kërkuara për hapjen e paketës së parë të negociatave dhe shprehu pritjen se deri në korrik ato do të jenë në gjendje të hapin pesë kapitujt e mbetur të negociatave.

Ajo e paraqiti zgjerimin si politikën e jashtme më të rëndësishme të BE-së në kontekstin aktual gjeopolitik, duke vënë në dukje se në 16 muajt e fundit janë ndërmarrë më shumë hapa sesa janë arritur në 15 vitet e mëparshme.

Konkretisht për Ukrainën, Komisionerja shpjegoi se përgatitja teknike për hapjen e menjëhershme të pesë kapitujve në muajt e ardhshëm është përfunduar kryesisht përmes të ashtuquajturit proces “nga fillimi”, pra punës përgatitore të kryer gjatë “vetos” hungareze kundër fillimit të negociatave, e cila zgjati pothuajse 18 muaj. Megjithatë, ajo kujtoi se progresi varet ende nga miratimi politik i shteteve anëtare.

Megjithatë, Kievi synon të hapë të pesë kapitujt deri në verë, duke përshpejtuar sa më shumë që të jetë e mundur rrugën drejt anëtarësimit të plotë. Ky qëllim është pjesë e strategjisë së Presidentit Volodymyr Zelensky për ta ankoruar institucionalisht dhe politikisht vendin në arkitekturën perëndimore të sigurisë, krahas konfrontimit të vazhdueshëm ushtarak me Rusinë.

Megjithatë, ndonëse heqja e “vetos” nga Hungaria u bë e mundur pas ndryshimit politik në Budapest dhe marrëveshjes midis dy qeverive për të drejtat e pakicës hungareze në Ukrainë,  asgjë nuk e pengon një shtet tjetër anëtar që ta “bllokojë” përsëri procesin në të ardhmen.

Për më tepër, edhe ato qeveri evropiane që e mbështesin politikisht Ukrainën duken të kujdesshme ndaj një zgjerimi shumë të shpejtë, veçanërisht në një kohë kur shumë vende po përballen me presione të brendshme politike dhe zgjedhje të pasigurta, si në Francë. Për më tepër, për pranimin e anëtarëve të rinj në BE, do të duhet të mbahen referendume në disa shtete anëtare.

Sidoqoftë, në Bruksel ata besojnë se “topi tani është në fushën e Kievit”. Javën e kaluar, gjatë vizitës së saj në kryeqytetin ukrainas, Marta Kos theksoi nevojën për të ruajtur vrullin e reformave dhe unitetin politik përtej vijave partiake.

Diplomatët evropianë kanë shprehur prej kohësh shqetësime në lidhje me vonesat në parlamentin ukrainas dhe një ngadalësim të reformave krahasuar me vitin e kaluar. Shqetësuese janë veçanërisht polemikat e fundit rreth legjislacionit antikorrupsion, si dhe akuzat që kanë prekur njerëzit në mjedisin më të gjerë të Zelensky-t.

Megjithatë, ndonëse përgatitjet teknike për anëtarësimin e Ukrainës kanë përparuar ndjeshëm, mbetet e paqartë nëse “27” janë të gatshëm të vazhdojnë me reformat e brendshme për anëtarësimin e një vendi që, për shkak të madhësisë së tij, do të sjellë riorganizime në buxhetin evropian , ndërsa ide dhe propozime të ndryshme tashmë qarkullojnë për një ndryshim në vendimmarrje brenda Unionit. Gjermania, për shembull, ka rikthyer në plan të parë nevojën për të eliminuar unanimitetin, veçanërisht për çështjet e politikës së jashtme.

Në kryeqytetet evropiane ekziston gjithashtu shqetësimi se një marrëveshje e ardhshme paqeje me Rusinë mund të përpiqet të imponojë një afat kohor specifik për pranimin e Ukrainës në BE, diçka që Brukseli do ta ketë të vështirë ta pranojë. Presidenti i Komisionit e ka hedhur poshtë tashmë propozimin – të shtyrë më parë këtë vit nga Volodymyr Zelensky, që Ukraina të bashkohet me BE-në në vitin 2027 si pjesë e një marrëveshjeje të mundshme paqeje me Rusinë.

Sidoqoftë, negociatat midis Ukrainës dhe Moldavisë do të hapen zyrtarisht sot, nëpërmjet dy konferencave të veçanta ndërqeveritare (IGC), të cilat do të zhvillohen menjëherë pas Këshillit të Ministrave të Jashtëm të BE-së në Luksemburg.

Në dy konferencat, grupi 1 mbi çështjet themelore do të hapet, si zakonisht, “shtylla kurrizore” e procesit të pranimit, pasi mbulon çështjet e sundimit të ligjit, institucioneve demokratike, administratës publike, drejtësisë dhe të drejtave themelore.