Kush do ta udhëheqë OBSH-në pas tërheqjes së Trump?

Gara për të zgjedhur kreun e Organizatës Botërore të Shëndetësisë është një provë se kush do ta formësojë shëndetin global pas tërheqjes së Amerikës: Evropa, fuqitë në rritje në Azi apo shtetet e Gjirit që kanë gjithnjë e më shumë ndikim.

Vendet do të vendosin vitin e ardhshëm se kush duhet ta udhëheqë OBSH-në, pasi mandati i dytë i Tedros Adhanom Ghebreyesus të përfundojë në gusht 2027, duke i dhënë fituesit një agjenci që po rimëkëmbet nga humbja e donatorit të saj më të madh, përballë thirrjeve për reformë institucionale dhe kërcënimit në rritje të një krize tjetër globale shëndetësore.

Sipas konventës, Tedrosi, i cili është nga Etiopia, nuk ka gjasa të pasohet nga një kandidat tjetër afrikan. Përtej kësaj, fusha mbetet e hapur.

Evropa pritet të nxjerrë të paktën një kandidat serioz, por kandidatët nga vendet e pasura do të përballen me shqyrtim të hollësishëm për shkak të shpërndarjes së pabarabartë të vaksinave gjatë pandemisë Covid-19. Ndërkohë, kandidatët e mundshëm nga Azia dhe Gjiri pasqyrojnë ndikimin në rritje financiar dhe diplomatik që këto rajone ushtrojnë në shëndetin global. Kina nuk ka gjasa të paraqesë një kandidat të vetën, por shtrirja diplomatike e Pekinit në të gjithë botën në zhvillim mund ta bëjë atë një ndërmjetës të fuqishëm vendimtar.

Pasigurisë i shtohet edhe tërheqja e administratës Trump nga OBSH-ja në fillim të këtij viti. Ndryshe nga garat e mëparshme, kur Shtetet e Bashkuara kishin ndikim joproporcional si financuesi më i madh i agjencisë, kjo garë do të zhvillohet pa Uashingtonin zyrtarisht në tryezë – megjithëse shumë vende do të jenë ende duke vëzhguar shenja se kë mund të favorizojë.

Disa vende “ka të ngjarë të marrin në konsideratë preferencat e SHBA-së se kë mbështesin, por jo të gjitha vendet duan domosdoshmërisht që SHBA-të të kthehen në OBSH”, tha Suerie Moon, një profesoreshë në Institutin e Pasuniversitarëve në Gjenevë.

POLITICO foli me 15 ekspertë dhe zyrtarë globalë të shëndetit, përfshirë delegatët në Asamblenë Botërore të Shëndetit në Gjenevë muajin e kaluar, për të zbuluar se cilët emra po qarkullojnë dhe si mund të shkojnë ato.

Shtetet e Gjirit: Ndikim në rritje, por rrezik për ndarjen e mbështetjes

Dy nga kandidatët potencialë më të diskutuar vijnë nga Gjiri, një rajon, ndikimi financiar dhe diplomatik i të cilit në shëndetin global është zgjeruar ndjeshëm gjatë dekadës së fundit.

Hanan Balkhy e Arabisë Saudite duket veçanërisht e pozicionuar mirë. Që kur u bë drejtoreshë rajonale për zyrën e OBSH-së për Mesdheun Lindor në vitin 2024, ajo ka ndërtuar një reputacion si një operatore e aftë, e përshkruar nga një ekspert global i shëndetësisë si “ultrakompetente dhe e ekuilibruar”. Ajo është bërë një nga udhëheqëset më të dukshme të organizatës gjatë konflikteve në Gaza dhe Iran, duke bërë thirrje për armëpushim dhe duke paralajmëruar për katastrofë bërthamore nëse konflikti vazhdon të përshkallëzohet.

Lidhjet e saj në SHBA – ajo kaloi një pjesë të fëmijërisë së saj në Amerikë dhe u trajnua në spitale në Massachusetts dhe Ohio – dhe aleanca e Riadit me Uashingtonin mund ta bëjnë atë tërheqëse për vendet që shpresojnë që OBSH-ja përfundimisht të rindërtojë marrëdhëniet me Amerikën.

Balkhy kombinon përvojën e nivelit të lartë në shëndetin publik — ajo drejtoi gjithashtu Qendrën për Kontrollin e Infeksioneve të Gjirit — me besueshmërinë e një zyrtareje të lartë të OBSH-së. CV-ja e saj e bën atë një kandidate të dukshme për të siguruar mbështetjen e vendeve fqinje në rajonin e Gjirit, por ajo përballet me një rivale, ish-Ministren e Shëndetësisë së Katarit, Hanan Mohamed Al Kuwari.

Duke qenë se ka udhëhequr ofruesin më të madh të kujdesit shëndetësor në Katar dhe është emëruar nga Forbes si biznesmenja e tetë më e fuqishme në rajon, ajo mund t’u bëjë thirrje vendeve që kërkojnë një fytyrë të re, veçanërisht një menaxhere dhe jo një person të brendshëm të OBSH-së.

Në fund të fundit, fati i të dy kandidatëve do të varet po aq shumë nga negociatat diplomatike midis qeverive të Gjirit, sa edhe nga kredencialet e tyre individuale.

Pakistani: Diplomati i vaksinës

Sania Nishtar hyn në bisedë me ndoshta profilin më të fortë global të shëndetësisë midis kandidatëve të përfolur.

Pasi e sfidoi pa sukses Tedrosin në vitin 2017, ajo tani drejton Gavi-n, Aleancën e Vaksinave — një partneritet publik-privat që koordinon financimin e vaksinave në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme — duke e vendosur atë në qendër të disa prej debateve më të ndjeshme politikisht në financimin global të shëndetësisë.

Nishtar tashmë është dashur të përballet me marrëdhëniet me administratën Trump, ndërsa ajo shkeli normat mbizotëruese në shëndetin global. E përballur me presionin e SHBA-së për injeksionet që përmbajnë thimerosal, një konservues që konsiderohet gjerësisht i sigurt, por që nuk i besohet skeptikëve të vaksinave, ajo shmangu përballjen e drejtpërdrejtë, ndërsa vazhdoi të mbronte programet e vaksinimit.

Në të njëjtën kohë, ajo ka paralajmëruar publikisht për pasojat e shkurtimeve të ndihmës amerikane – se ato ka të ngjarë të vijnë me koston e “humbjes së jetëve të dhjetëra mijëra fëmijëve” – duke reflektuar aktin balancues me të cilin do të përballet çdo udhëheqës i ardhshëm i OBSH-së.

Përvoja e saj në menaxhimin e marrëdhënieve me donatorët, qeveritë dhe filantropitë mund të jetë tërheqëse në një kohë kur OBSH-ja përballet me presion të rëndë financiar. Megjithatë, ajo është në një fushë të mbingarkuar. Pakistani dhe vendet e Gjirit janë në të njëjtin rajon të OBSH-së, ku konkurrenca është e fortë.

Indonezia: Një kandidate për një shekull aziatik?

Asnjë emër nuk bëri më shumë bujë gjatë Asamblesë Botërore të Shëndetësisë këtë vit sesa Ministri i Shëndetësisë i Indonezisë, Budi Gunadi Sadikin.

Një orator mbresëlënës, ai mund të ketë personalitetin për të përfituar nga një moment i përshtatshëm për Azinë Juglindore. Budi “ka shumë kuptim”, tha Luis Pizarro, drejtor ekzekutiv në Iniciativën e Barnave për Sëmundjet e Neglizhuara. “Qendra e gravitetit të shëndetit global do të zhvendoset në Azi me siguri.”

Në Asamblenë Botërore të Shëndetësisë, Budi mori pjesë në shumë aktivitete anësore, duke mbrojtur vazhdimisht solidaritetin dhe ndarjen e teknologjisë, mesazhe që jehojnë fuqishëm në të gjitha vendet në zhvillim në mbarë botën. Ai tha se donte që kompania shtetërore Bio Farma e Indonezisë të dhuronte teknologjinë e vaksinave “sa më shpejt të ishte e mundur”.

Roli i Indonezisë si një qendër globale shëndetësore forcon argumentin se udhëheqësi i ardhshëm i OBSH-së mund të vijë nga Azia Juglindore. Megjithatë, dobësia e tij më e madhe është përvoja e tij relativisht e kufizuar në politikat shëndetësore.

Një ish-bankier, ai hyri në sektor vetëm në vitin 2020. Ndërsa Tedros demonstroi se një diplomë mjekësore nuk është thelbësore për punën, disa shtete anëtare mund të preferojnë ende kandidatë me një përvojë më të gjatë në shëndetin publik.

Indonezia nuk është i vetmi vend në rajon që mund të ofrojë një kandidat të fortë. Diplomatët rajonalë presin gjithnjë e më shumë që Tajlanda , një tjetër fuqi e rëndë rajonale, të paraqesë një emër.

Evropa: Përvoja kundrejt bagazhit politik

Në letër, Evropa ka një pretendim të fortë – asnjë evropian nuk është zgjedhur drejtor i përgjithshëm i OBSH-së që nga viti 1998.

Në praktikë, rajoni përballet me një erë të vështirë politike.

Shumë vende në zhvillim mbeten të frustruara nga bisedimet e zgjatura për marrëveshjen e pandemisë, të cilat shpresonin se do të ndërtonin një sistem shëndetësor global më të drejtë sesa ai që i la ata prapa në radhë për vaksinat gjatë pandemisë Covid-19.

Rezistenca e Evropës gjatë negociatave ndaj kërkesave të vendeve me të ardhura të ulëta për ndarjen e barnave dhe vaksinave, si dhe mbështetja e saj e ashpër për sektorin farmaceutik, mund ta bëjnë të vështirë për një kandidat evropian të ndërtojë një koalicion të gjerë në të gjithë Afrikën, Azinë dhe Amerikën Latine. Komisioni Evropian pohon se është plotësisht i përkushtuar ndaj marrëveshjes.

Emrat gjermanë përmenden shpesh si pretendentë të mundshëm. Ai i ndihmësit të Angela Merkel, Helge Braun, duket më i mundshmi, por qëndrimi i tij për mbylljen e kufijve gjatë pandemisë ka të ngjarë të shqyrtohet me kujdes. Ish-Ministri i Shëndetësisë Karl Lauterbach nuk mendohet të jetë një nga kandidatët kryesorë për shkak të mungesës së popullaritetit në qeveri.

Megjithatë, statusi i vazhdueshëm i Gjermanisë si një nga donatorët më të mëdhenj të OBSH-së siguron një shkallë ndikimi.

Perspektiva më e fortë evropiane konsiderohet gjerësisht si Hans Kluge, mjeku belg që drejton zyrën e OBSH-së për Evropën. Kluge kombinon përvojën e gjerë në OBSH me një reputacion për ndërtimin e konsensusit dhe tashmë gëzon mbështetje të fortë brenda organizatës. “Pa shaka,” u përgjigj ai kur POLITICO i tha se emri i tij ishte përmendur vazhdimisht në diskutime.

Një tjetër është Jeremy Farrar, ndihmësdrejtor i përgjithshëm i OBSH-së dhe ish-shkencor kryesor. Një ekspert i respektuar i sëmundjeve infektive me përvojë të gjerë në Azi dhe kërkimin global të shëndetit, Farrar ka të ngjarë t’u bëjë thirrje vendeve që kërkojnë një udhëheqës teknikisht të fortë dhe një mbrojtës të zëshëm të barazisë dhe hartimit të politikave të bazuara në prova. Megjithatë, ai tha se “nuk ka ndërmend” të kandidojë për postin e lartë.

Për Klugen (dhe Farrarin), pengesa më e madhe është politike dhe jo profesionale. Edhe nëse shumë vende i konsiderojnë ata si të kualifikuar, disa mund të arrijnë në përfundimin se ky nuk është momenti i Evropës.