Dilema e talebanëve në Evropë! Lufta për të kthyer emigrantët afganë

Vendet e BE-së po bashkëpunojnë me regjimin e udhëhequr nga talebanët në Afganistan për të kthyer migrantët e parregullt që konsiderohen kërcënime për sigurinë ose të dënuar për vepra të rënda penale. Megjithatë, çdo marrëveshje e tillë mund të ketë kosto politike dhe diplomatike, duke kërkuar lëshime dhe duke rrezikuar reagime negative nga publiku.

Përpjekjet e BE-së për të kthyer migrantët e parregullt në Afganistan përballen me një dilemë themelore: si të zgjidhet çështja e gjatë dhe e vështirë e riatdhesimit të afganëve, duke shmangur legjitimimin e talebanëve, një regjim që blloku ka refuzuar ta njohë zyrtarisht që kur mori pushtetin në vitin 2021.

Ekspertët e OKB-së dhe të migracionit kanë paralajmëruar se do të bëhet gjithnjë e më e vështirë për BE-në të vazhdojë bojkotin e saj ndaj një qeverie që prej kohësh ka kërkuar legjitimitet diplomatik në Evropë, ndërkohë që menaxhon edhe çështjen politikisht të ndjeshme të kthimit të afganëve.

Ky tension u reflektua të martën, kur zyrtarë nga Komisioni Evropian dhe 15 shtete anëtare u takuan në heshtje me një delegacion të talebanëve në Bruksel në një përpjekje për të përshpejtuar kthimin e migrantëve të parregullt afganë, duke i dhënë përparësi atyre “që kanë kryer krime të rënda ose përbëjnë një kërcënim për sigurinë”.

Takimi kontrovers – i mbajtur pesë muaj pas raundit të parë të bisedimeve në Kabul – shënoi herën e parë që përfaqësuesit e talebanëve u ftuan në Bruksel. Ai u prit menjëherë me kritika të ashpra.

“Duke pasur parasysh situatën shumë të rëndë të të drejtave të njeriut në Afganistan, ne jemi kundër kthimeve të detyruara”, tha të enjten për Euronews Komisioneri i Lartë i OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Volker Türk. “Nëse ata kanë kryer krime, ata duhet të vihen para drejtësisë në Evropë. […] Por nuk mund t’i kthesh njerëzit në një situatë ku mund të torturohen”, tha ai.

Sipas të dhënave më të fundit, 14,270 shtetas afganë u urdhëruan të largoheshin nga blloku në nëntë muajt e parë të vitit të kaluar, por vetëm 340 u kthyen në të vërtetë, një normë prej rreth 2 përqind – shumë nën normën mesatare të kthimit të BE-së prej afërsisht 29 përqind.

Detyrim ndërkombëtar

Një ditë pas takimit të diskutueshëm, Komisioneri i Çështjeve të Brendshme të BE-së, Magnus Brunner, tha në një konferencë për shtyp se është “një detyrim ndërkombëtar për talebanët e Afganistanit të marrin mbrapsht njerëzit e tyre”.

Johan Forssell, Ministri i Migracionit i Suedisë, një vend që strehon një nga popullsitë më të mëdha afgane në Evropë, e mbrojti takimin në shtypin lokal , duke argumentuar se qeveria e tij duhet të negociojë për të “mbrojtur interesat suedeze”.

Në parim, vendet pritet të pranojnë kthimin e shtetasve të tyre, jo vetëm të atyre të dënuar për krime. Por në praktikë, Afganistani nuk e ka bërë këtë dhe nuk ka gjasa të bashkëpunojë pa ndonjë formë marrëveshjeje ose nxitjeje.

Ndërsa Komisioneri përjashtoi çdo “lëshim” të mundshëm ndaj talebanëve, është e qartë se sundimtarët de-fakto të Afganistanit nuk do të ndikohen lehtë.

Një kërkim për legjitimitet

Një nga kërkesat e tyre specifike që mbështet bisedimet aktuale me BE-në ka të bëjë me rifillimin e shërbimeve konsullore afgane në Evropë, tha zëdhënësi i Ministrit të Jashtëm Abdul Qahar Balkhi pas takimit, duke shtuar se qëllimi aktualisht “po përballet me sfida të shumta”.

Ekspertët thonë se krijimi i shërbimeve konsullore dhe përfaqësive diplomatike në Evropë është një objektiv kyç për sundimtarët e Kabulit për të sinjalizuar legjitimitetin e brendshëm dhe për të çuar përpara normalizimin më të gjerë ndërkombëtar, por edhe për të ushtruar kontroll mbi zërat disidentë jashtë vendit.

Shumë nga ambasadat dhe konsullatat afgane jashtë vendit janë ende të shkëputura nga Kabuli, sepse stafi u emërua nga qeveria e mëparshme, tha për Euronews studiuesi afgan i Amnesty International, Zaman Sultani.

“Talebanët arritën ngadalë të merrnin kontrollin e konsullatave në rajonin e tyre, duke emëruar ambasadorë ose zëvendësambasadorë”, tha ai. “Një trend i ngjashëm po vjen edhe në këtë pjesë të botës.”

Behrouz Asadi, një aktivist i shquar i të drejtave të njeriut, i tha Euronews se “afganët që largohen nga Afganistani kanë shkuar në këto konsullata për të marrë certifikimin e identitetit të tyre”. Por për talebanët, kjo mund të nënkuptojë “qasje në të dhëna që lidhen me mbrojtësit e të drejtave të njeriut, shoqërinë civile dhe aktivistët politikë që punojnë kundër talebanëve”, tha ai.

“Kërkesat e tyre janë tashmë të dukshme: prania diplomatike, qasja në të dhënat personale, legjitimiteti politik dhe ndoshta përfitime financiare ose organizative”, tha Asadi.

Ky akses është thelbësor për talebanët, veçanërisht pasi një ligj i kohëve të fundit afgan autorizoi sekuestrimin e pronës që u përkiste kundërshtarëve të regjimit.

‘Angazhim operacional’

Takimi i Brukselit rezultoi aq i diskutueshëm sa Komisioni dhe vendet e BE-së e mbajtën atë kryesisht të fshehtë, duke e përshkruar atë si “angazhim operacional” – një politikë e bashkëpunimit me autoritetet de facto kur konsiderohet e nevojshme.

Virginie Jacob, këshilltare e lartë për Migracionin në Qendrën e Politikave Evropiane (EPC) me seli në Bruksel, pranon se çdo hap i mëtejshëm do të ndërmerret në një mënyrë shumë diskrete, pasi bashkëpunimi me talebanët ende perceptohet gjerësisht si një vijë e kuqe nga opinioni publik evropian.

“Kornizimi i dialogut në vazhdim si ‘bisedime operacionale’ është një përpjekje për të ulur nivelin e bashkëpunimit dhe për të shmangur një reagim të mundshëm publik”, tha ajo për Euronews.

Sipas një diplomati të BE-së, çështja është “mjaft e ndjeshme” për disa shtete anëtare.

Kjo ishte e dukshme, për shembull, në Belgjikë, Ministri i Jashtëm i qendrës së djathtë i së cilës, Maxime Prévot, personalisht kundërshtoi vendimin për të ftuar një delegacion të talebanëve, ndërsa përfaqësues nga Ministria e Migracionit, të udhëhequr nga Anneleen Van Bossuyt e së djathtës ekstreme, morën pjesë në takim.

Organizatat e shoqërisë civile e kritikuan ashpër takimin, duke përfshirë edhe një protestë publike të udhëhequr nga Amnesty International para Komisionit Evropian.

“Vendet e BE-së duken të gatshme të krijojnë kanale diplomatike, duke sfiduar opinionin publik, për të arritur qëllimin e tyre për rritjen e deportimeve”, tha Jacob. Në këtë fazë, ajo e konsideron të pamundur që BE-ja t’u ofrojë kompensim financiar autoriteteve të Kabulit, siç ka qenë rasti me vendet e tjera të treta të nxitura për të marrë mbrapsht shtetasit e tyre.

Megjithatë, një valë masive kthimesh mund të jetë problematike si për vetë vendin ashtu edhe për individët e përfshirë, duke rritur mundësinë që një krizë e re humanitare të shpërthejë nën atë që është tashmë një nga regjimet më shtypëse në botë.

Një raport i OKB-së i publikuar nëntorin e kaluar arriti në përfundimin se Afganistani nuk ka kapacitet për të thithur shtetasit e kthyer në komunitetet e tij lokale për shkak të kushteve të rënda të vendit.

“Talebanët arrestuan së fundmi më shumë se 350 persona vetëm sepse shkurtonin mjekrat, mbanin flokët në stilin perëndimor ose luanin e dëgjonin muzikë”, tha Sultani. “Ky vend nuk është aspak i përshtatshëm për të kthyer njerëz.”