Kërkimi për bakër dhe lufta kufitare, si armët amerikane fuqizojnë militantët në Hindu Kush

Në kthesat me ngjyrë sienë të maleve Hindu Kush të Pakistanit, një nga rajonet më të ashpra dhe pa ligje në botë, një krater i thellë shpellor i gërryer në një kodër shkëlqen nën diellin e dimrit, vetëm rreth dhjetë milje larg kufirit me Afganistanin.

Bakër me vlerë qindra miliona dollarë, rreth 22 mijë ton, u nxor vitin e kaluar nga ky krater – Miniera e Bakrit Muhammad Khel – dhe u transportua drejt Kinës, një vend me një oreks të pangopur për metale dhe minerale.

Në një provincë fqinje ndodhet një tjetër minierë bakri që Pakistani thotë se mund të prodhojë pothuajse dhjetë herë më shumë, ekuivalente me rreth një të pestën e bakrit që Shtetet e Bashkuara përdorin çdo vit. Kjo perspektivë është aq tërheqëse për administratën amerikane, e cila po ashtu kërkon burime strategjike, saqë Uashingtoni ka investuar mbi një miliard dollarë për të vënë projektin në lëvizje.

Pakistani pretendon se nën tokën e tij ndodhen pasuri me vlerë rreth 8 trilionë dollarë, përfshirë bakër, litium, kobalt, ar, antimon dhe minerale të tjera kritike. Ky pretendim ka nxitur një afrim të papritur me presidentin amerikan Donald Trump, i cili e ka vendosur sigurimin e mineraleve në qendër të politikës së jashtme të SHBA-së.

Megjithatë, këto pasuri ndodhen kryesisht në zonat kufitare të shkatërruara prej dekadash nga kryengritje xhihadiste, të cilat janë intensifikuar dhe janë bërë më vdekjeprurëse që nga tërheqja kaotike e SHBA-së nga Afganistani në vitin 2021, duke lënë pas një sasi të madhe armësh të braktisura.

Gjatë një udhëtimi ekskluziv në disa nga zonat më të rrezikshme të Pakistanit, një ekip i CNN-it pa qindra pushkë, mitralozë dhe armë snajperi të prodhuara në SHBA – të gjitha të sekuestruara nga një brez i ri militantësh dhe kryengritësish.

Rreth 50 milje nga Miniera Muhammad Khel, pranë qytetit perëndimor Wana, jashtë një ndërtese të kolegjit të kadetëve ushtarakë të goditur së fundmi nga një sulm vetëvrasës i talebanëve pakistanezë, një kolonel shpalosi një shami të përgjakur dhe tre pushkë M-16 të sekuestruara nga militantët. Në shami ishin shkruar slogane në urdu dhe anglisht që tregonin gatishmërinë për martirizim, ndërsa në armë ishte stampuar mbishkrimi: “Pronë e Qeverisë së SHBA-së. Prodhuar në Kolumbia, Karolina e Jugut”.

Armatimi i avancuar i lënë pas nga SHBA-të po nxit kryengritjet në zonat kufitare dhe po ndërlikon përpjekjet e Uashingtonit dhe Islamabadit për të shfrytëzuar pasuritë minerare. Aktualisht, më shumë se 90% e prodhimit global të metaleve të rralla të rafinuara kontrollohet nga Kina, duke i dhënë Pekinit një avantazh të fuqishëm në luftën tregtare me SHBA-në.

Trump ka tentuar ta thyejë këtë monopol, duke nënshkruar marrëveshje me disa vende për sigurimin e mineraleve kritike. Në këtë kontekst, kryeministri pakistanez Shehbaz Sharif dhe feldmarshali Asim Munir vizituan Shtëpinë e Bardhë në shtator, duke i dhuruar Trumpit një arkë simbolike me mostra mineralesh të rralla nga Pakistani, gjë që e mahniti presidentin amerikan.

Muajin pasardhës, Trump e lavdëroi publikisht Munirin, duke e quajtur “marshalli im i preferuar i fushës”.

Pakistani po ashtu ka tërhequr vëmendjen me rezervat e mëdha të bakrit, një mineral thelbësor për kabllot elektrike, gjysmëpërçuesit dhe teknologjitë e inteligjencës artificiale. Ekspertët parashikojnë se kërkesa globale për bakër do të rritet nga 30 milionë ton në vit në rreth 50 milionë ton deri në vitin 2050.

Në dhjetor, diplomati më i lartë amerikan në Pakistan njoftoi se Banka Amerikane e Eksport-Importit kishte miratuar 1.25 miliardë dollarë financim për zhvillimin e minierës Reko Diq në provincën Balochistan, e cila sipas kompanisë kanadeze Barrick përmban rezervat më të mëdha të pazhvilluara të bakrit në botë.

Shumë pakistanezë shpresojnë se këto projekte do të sjellin përfitime ekonomike për një vend që ka kaluar nga një krizë financiare në tjetrën për dekada me radhë.

Por përplasja për mineralet zhvillohet në një realitet të përgjakshëm. Në spitalin e Peshawarit, dhjetëra ushtarë të plagosur trajtohen pas sulmeve militante. Mes tyre është 30-vjeçari Allah Uddin, i cili humbi të dyja këmbët pasi një konvoj ushtarak ra në pritë pranë Minierës Muhammad Khel.

Ai thotë se u trondit nga cilësia e armëve të militantëve, të cilat tashmë përfshijnë armë amerikane me rreze të gjatë veprimi dhe pajisje shikimi nate.

Sipas ushtrisë pakistaneze, mbi 1200 persona u vranë në sulme militante gjatë vitit 2025, dyfish më shumë se në vitin 2021. Autoritetet thonë se rajonet kufitare janë kthyer në një fushëbetejë të hapur.

Forcat pakistaneze kanë sekuestruar qindra armë amerikane, përfshirë M-16, M-4 dhe mitralozë M249, të cilat dyshohet se kanë kaluar nga Afganistani në duart e grupeve si Tehreek-e-Taliban Pakistan dhe Ushtria Çlirimtare e Balochistanit.

Sipas ish-inspektorit amerikan John Sopko, rreth 300 mijë armë amerikane mbetën në Afganistan pas tërheqjes së vitit 2021, duke e kthyer vendin në “pazarin më të madh të armëve në botë”.

Ndërsa SHBA-të dhe Pakistani përpiqen të bashkëpunojnë kundër terrorizmit dhe të sigurojnë zonat minerare, realiteti në terren mbetet brutal. Për ushtarë si Uddin, pasojat janë të përhershme.

“Qëllova, por nuk munda t’i arrija”, thotë ai. “Kam humbur këmbët dhe kam një familje për të mbajtur. Kjo më zemëron më shumë se çdo gjë tjetër.”