Propozim diplomatik nga Astana, uraniumi i Iranit mund të ruhet në Kazakistan

Kazakistani ka deklaruar se është i gatshëm të shërbejë si një vend neutral për ruajtjen e rezervave të uraniumit të pasuruar të Iranit, në kuadër të përpjekjeve ndërkombëtare për të zgjidhur një nga çështjet më të ndjeshme në negociatat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit.

Propozimi u bë publik në një kohë kur bisedimet mes Uashingtonit dhe Teheranit mbeten të tensionuara, mes shkëmbimeve të vazhdueshme të akuzave dhe mungesës së progresit në çështjet kyçe, përfshirë kontrollin e programit bërthamor iranian.

Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), ideja u diskutua gjatë një takimi në Astana mes drejtorit të përgjithshëm Rafael Grossi dhe presidentit kazak Kassym-Jomart Tokayev, i cili shprehu mbështetje për rolin e mundshëm të Kazakistanit si depozitues neutral i materialit bërthamor.

Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Kazakistanit, Yerlan Zhetybayev, deklaroi se vendi është i gatshëm të ofrojë ndihmë teknike “me mirëbesim”, nëse arrihen marrëveshjet e nevojshme ndërkombëtare midis palëve.

Kazakistani është shpesh i përmendur si një shembull në proceset e çarmatimit bërthamor, pasi pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, hoqi dorë vullnetarisht nga arsenali i tij bërthamor dhe mbylli vendet e testimeve sovjetike në territorin e tij.

Propozimi vjen ndërsa negociatat SHBA-Iran vijojnë të hasin pengesa serioze, veçanërisht për çështjen e rezervave të uraniumit të pasuruar dhe kontrollit të ngushticave strategjike të transportit të naftës.

Sipas vlerësimeve ndërkombëtare, Irani zotëron rreth 440 kilogramë uranium të pasuruar në nivel 60%, një nivel që mbetet nën pragun e nevojshëm për armë bërthamore, por që mund të përpunohet më tej nëse rritet pasurimi.

Materiali raportohet të ndodhet në objekte të ndryshme bërthamore në Natanz, Fordow dhe Isfahan, të cilat kanë pësuar dëmtime nga sulme të mëparshme, ndërsa statusi i plotë i tyre mbetet i paqartë.

IAEA ka theksuar se ideja e zhvendosjes së rezervave mund të jetë e pranueshme për palët, në varësi të marrëveshjes përfundimtare, ndërsa Kazakistani tashmë strehon një bankë ndërkombëtare të uraniumit të pasuruar ulët nën mbikëqyrjen e OKB-së.

Megjithatë, Irani ka kundërshtuar kategorikisht çdo ide për transferimin e rezervave jashtë vendit, duke e konsideruar programin e tij bërthamor si të panegociueshëm.

Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të kërkojnë një marrëveshje që do të kufizonte kapacitetin e Iranit për të zhvilluar armë bërthamore, ndërsa negociatat mbeten në një fazë të brishtë pa një zgjidhje të qartë në horizont.