‘Rreziku është që Rusia të bëhet e dëshpëruar’! Ishulli suedez i Detit Baltik përgatitet për pushtim

Vetëm katër muaj më parë, Ella Adman sapo kishte mbaruar shkollën dhe nuk kishte mbajtur kurrë më parë armë. Tani, duke qëndruar në hije midis stërvitjeve në një bazë ushtarake në Gotland, ishullin strategjikisht të rëndësishëm suedez në detin balltik ku ajo u rrit, rekrutja 19-vjeçare mban një pushkë të fuqishme sulmi. Brenda pak ditësh, ajo do të kryejë misionin e saj të parë zyrtar në Stokholm, duke ruajtur familjen mbretërore.

Në fillim, Adman u habit nga kohëzgjatja e shërbimit të saj të detyrueshëm ushtarak 15-mujor dhe ditët e mundimshme 16-orëshe në të cilat stërvitet dhe jeton përkrah bashkëmoshatarëve të saj meshkuj. Tani ajo po mësohet me këtë. “Zbulon se për çfarë je i aftë dhe sa i fortë bëhesh si grup”, tha ajo.

Adman është një nga qindra rekrutë që janë dërguar në bazën pranë qytetit mesjetar të rrethuar me mure të Visby-t, si pjesë e një procesi të shpejtë rimilitarizimi që po zhvillohet në Gotland, një destinacion popullor pushimesh verore për suedezët, mes riarmatimit më të gjerë të vendit. Në kulmin e luftës së ftohtë, Gotland kishte katër regjimente dhe në mobilizim të plotë kishte një forcë prej 25,000 ushtarësh. Por në vitin 2005, regjimenti i fundit i tij, P18, u mbyll, duke lënë vetëm një batalion të reduktuar të Rojës Kombëtare. I pozicionuar 275 km (171 milje) nga Kaliningradi – enklava e militarizuar ruse midis Lituanisë dhe Polonisë – dhe 87 km nga kontinenti suedez, shihet si një pozicion ideal për presidentin rus, Vladimir Putin, për të vendosur një pikëmbështetje në Baltik, nganjëherë i referuar si “deti i NATO-s”, nga i cili mund të sulmojë aleancën. Si ishulli më i madh i Suedisë, shtëpia e 60,858 njerëzve dhe pritës i udhëheqësve politikë të vendit për Almedalen, një festival vjetor i demokracisë i filluar në vitin 1968 nga Olof Palme, i cili u bë kryeministër vitin pasardhës, një sulm do të kishte gjithashtu një rëndësi të madhe simbolike.

Në planet mbrojtëse suedeze për vitet 2025-30, një sulm i papritur në Gotland – qoftë nga ajri apo deti që synonte krijimin e zonave mbrojtëse ajrore dhe detare në afërsi të ishullit – u emërua si një nga shtatë situatat e mundshme që kërkojnë planifikim me përparësi. Sipas shefave të mbrojtjes suedeze, nga Gotland është e mundur të kontrollohen operacionet detare dhe ajrore në rajonin e Detit Baltik dhe të kontrollohet hyrja e përforcimeve në shtetet baltike.

“Nëse je në gjendje të kontrollosh Gotlandin, je në gjendje të kontrollosh edhe Detin Baltik”, tha Kolonel Andreas Gustafsson, komandanti i ushtrisë suedeze në Gotland, pasi inspektoi rekrutët. “Pra, ne duhet ta mbajmë kontrollin e Gotlandit – për Suedinë , por edhe për hir të NATO-s.”

Që nga rivendosja në vitin 2018, mes frikës në rritje të sulmit nga Rusia, P18 është ndërtuar me një shpejtësi të paparë – e përshpejtuar vetëm nga pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia. Që nga pranimi i Suedisë në aleancë, ishulli po bëhet një vend mikpritës i rregullt i ushtrimeve stërvitore të NATO-s .

Këtë javë, udhëheqësit e NATO-s dhe presidenti ukrainas, Volodymyr Zelenskyy, do të vizitojnë Ankaranë për një samit të NATO-s (7-8 korrik) mes ankesave të SHBA-së mbi kontributet evropiane në mbrojtje dhe me luftën në Ukrainë që ende po zhvillohet . Në vitet e fundit, Suedia ka qenë e etur të tregojë angazhimin e saj, duke rritur kontributet e saj në mbrojtje në 2.8% të PBB-së për vitin 2026 dhe 3.1% nga viti 2028 dhe duke ndryshuar rregullat për të zgjeruar rekrutimin ushtarak. Por pavarësisht kësaj, me pjesën më të madhe të Evropës që nxiton të rrisë shpenzimet e mbrojtjes, riarmatimi po rezulton i vështirë, tha Gustafsson. “NATO është aktualisht në një fazë të madhe rritjeje, që do të thotë se të gjithë janë duke kërkuar pajisje ushtarake, që do të thotë se duhet kohë për të siguruar pajisje ushtarake, veçanërisht sisteme artilerie, dhe vepron si një faktor kufizues për zgjerimin e aftësive tona.”

Për momentin, nuk ka një kërcënim të menjëhershëm për një “sulm konvencional” ndaj Gotland, tha Gustafsson, me spiunazh dhe sabotim më të mundshëm, por nuk mund të përjashtohet. Ishulli mund të jetë veçanërisht i prekshëm në rast të një armëpushimi ose marrëveshjeje paqeje me Ukrainën, tha ai, në të cilin rast forcat ruse mund të shpërndahen shpejt drejt Finlandës dhe shteteve baltike. “Rreziku është gjithmonë që Rusia të dëshpërohet. Sa më shumë presion të ketë Rusia, aq më të dëshpëruar mund të jenë edhe ata.”

Nëse Rusia do të sulmonte, Suedia thotë se planifikon të mbrohet dhe të mbajë civilët e saj kryesisht në vend. Kur të mobilizohet, grupi luftarak për ta mbrojtur atë është rreth 4,500. “Sigurisht, ne do ta mbronim Gotlandin dhe do të bënim gjithçka që mundemi për ta ndaluar Rusinë të ngulte këmbë në Gotland”, tha Gustafsson.

Por shpresa është që rimilitarizimi të veprojë si një pengesë e mjaftueshme dhe Gotland po vepron gjithashtu si një platformë prove për mbrojtjen e të gjithë Suedisë, veçanërisht në një kapacitet civil.

Duke mbajtur nga një pulë dy-javëshe në secilën dorë, Eva Rinblad del nga kafazi i saj i pulave dhe rosave. “Po bëhen në panik”, thotë ajo, ndërsa i duken tatuazhe shumëngjyrëshe rosash në krah. Doktoresha ka qenë prej kohësh e interesuar të rrisë perimet e saj dhe të mbajë shpendë në shtëpinë e saj rurale në Gotland. Por një vit më parë, interesi i saj për vetëmjaftueshmëri u rrit kur, mes paralajmërimeve në rritje nga autoritetet, Rinblad, 49 vjeç, vendosi të ngrinte një grup gatishmërie për emergjenca në lagjen e saj dhe ata shpejt ngritën një grup pune.

Duke ndjekur këshillën e skemës Stark socken (famulli e fortë), një iniciativë përgatitore civile në të gjithë Gotlandin, ata filluan duke kryer një inventar kolektiv të furnizimeve të lagjes, duke përfshirë ujin, energjinë elektrike dhe komunikimin. Më pas ata planifikojnë të hartëzojnë të gjitha burimet e disponueshme të ujit. Gotlandi ka rregullisht mungesa uji, por shumë prej atyre që jetojnë në zona rurale kanë edhe puset e tyre.

Rinblad gjithashtu planifikon të ngrejë një qendër lokale sigurie në rast emergjence, ku banorët mund të shkojnë për informacion të përditësuar, ngrohje dhe një vend për të gatuar, për të karikuar telefonat dhe për të fjetur gjatë natës nëse është e nevojshme. Në shtëpi ata kanë një bodrum të dedikuar ushqimi, parcela të gjera me fruta dhe perime të cilat i ndajnë me një familje tjetër, pula, rosa, panele diellore dhe bishta për mbledhjen e ujërave të shiut.

Nëse Rusia do të sulmonte nesër, Rinblad shpreson që autoritetet lokale do të ndihmonin më të prekshmit, por që, nëse është e mundur, shoqëria e gjerë duhet të vazhdojë jetën e përditshme aty ku është e mundur. “Shoqëria duhet të përpiqet të vazhdojë normalisht – parashkollat duhet të jenë të hapura, shkollat duhet të jenë të hapura, ju duhet të shkoni në punë.”

Më vonë këtë vit, Gotland do të kryejë një evakuim emergjent provë të disa qindra njerëzve nga një pjesë e ishullit në tjetrën.

Mikael Frisell, drejtori i përgjithshëm i agjencisë suedeze të mbrojtjes civile dhe rezistencës (MSB), tha: “Kemi një situatë shumë serioze botërore dhe vërejmë në Detin Baltik se është një zonë në të cilën jemi shumë afër Rusisë dhe ka incidente si mbi ashtu edhe nën sipërfaqe.”

Për të siguruar “mbrojtje të plotë” të Gotland, Frisell tha se nevojitej një prani ushtarake dhe një “mbrojtje civile e fortë, e fuqishme dhe elastike”. “Nëse e kemi këtë, kjo kontribuon në të gjithë mbrojtjen kolektive të NATO-s në këtë rajon.”

Në rast sulmi, Gotland rrezikon të “izolohet” dhe të ketë ndërprerje të rrjedhave të furnizimit, tha Frisell. “Po punojmë që Gotland të jetë sa më i vetëmjaftueshëm të jetë e mundur, pasi është një ishull në Detin Baltik.” Si pjesë e kësaj, ata po punojnë për forcimin e shërbimeve të emergjencës në ishull duke përdorur gjetjet në Ukrainë, duke përfshirë aftësinë për të trajtuar më mirë viktimat masive, për të menaxhuar municionet e pashpërthyera dhe për të kërkuar ndërtesat e shembura. Nga domosdoshmëria gjeografike, Gotland është përpara pjesës më të madhe të Suedisë në përgatitjen e saj, me MSB që e përdor atë si model për pjesën tjetër të vendit. Qasja e Suedisë ndaj mbrojtjes civile po tërheq vëmendjen edhe të vendeve të tjera, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, tha Frisell, i cili kohët e fundit u takua me ambasadorin britanik në Suedi.

Emil Edenborg, një profesor në Universitetin e Stokholmit i cili studion rolin në ndryshim të ishujve baltikë, tha se megjithëse shumica e njerëzve mbështetën kthimin e ushtrisë në Gotland, ndryshimet nuk kishin kaluar pa fërkime. Përveç diskutimeve mbi lejet e ndërtimit dhe implikimeve në zhvillimin e parqeve eolike, kjo nganjëherë quhej një “batanije e lagur në jetën ishullore”, tha ai. “Ankesat nuk kanë të bëjnë aq shumë me forcat e armatosura lokale, por me Stokholmin dhe burokratët, të parë si neglizhues të interesave të banorëve të ishullit.”

Duke qëndruar në portin e Visby-t, ndërsa një traget plot me pushues po hyn, Per Wikberg, strategu i përgatitjes për Gotland, e përshkruan atë si “autostradën” për në Gotland. Ndërsa ishulli është në rrugën e duhur drejt vetëmjaftueshmërisë, ka ende shumë për të bërë.

«Nuk mund të kesh mbaruar kurrë», tha ai. «Kur gjërat fillojnë të shkojnë keq, çfarë ndodh atëherë? A është planifikimi ynë mjaftueshëm i mirë apo duhet të bëjmë ndryshime?»