Si u bë Aldrich Ames agjenti i dyfishtë më i dëmshëm i SHBA-së

Aldrich Ames kaloi gati një dekadë duke i shitur informacione sekrete Bashkimit Sovjetik, duke kompromentuar më shumë se 100 operacione klandestine dhe duke çuar në vdekjen e të paktën 10 aseteve të inteligjencës perëndimore. Më 28 prill 1994, agjenti i dyfishtë u dënua me burgim të përjetshëm. Në shkurt të atij viti, BBC foli me një nga spiunët që u tradhtua nga Ames, por që jetoi për të treguar historinë.

Në vitin 1985, agjentët sovjetikë që punonin për CIA-n filluan të zhdukeshin papritur. Një nga një, këto burime të inteligjencës perëndimore u kapën nga shërbimi i inteligjencës sovjetike, KGB-ja, u morën në pyetje dhe, shumë shpesh, u ekzekutuan.

Oleg Gordievsky ishte një nga ata agjentë të dyfishtë. Si shef i stacionit të KGB-së në Londër, ai kishte punuar fshehurazi për shërbimin e inteligjencës së jashtme të Mbretërisë së Bashkuar, MI6, për vite me radhë. Por një ditë ai e gjeti veten në Moskë, i droguar, i rraskapitur pas pesë orësh marrjesh në pyetje dhe përballë mundësisë shumë reale të vdekjes nga skuadra e pushkatimit. Gordievsky i shpëtoi jetës mezi pasi MI6 e nxori jashtë Bashkimit Sovjetik në bagazhin e një makine.

Më pas, Gordievsky u përpoq të kuptonte se kush e kishte tradhtuar. “Për gati nëntë vjet kam hamendësuar se kush ishte burri, kush ishte burimi që më tradhtoi dhe nuk dija asnjë përgjigje”, i tha ai Tom Mangold të BBC-së në një intervistë me Newsnight më 28 shkurt 1994. Dy muaj më vonë, Gordievsky do të merrte përgjigjen e tij kur oficeri veteran i CIA-s Aldrich Ames u ngrit në një gjykatë amerikane dhe rrëfeu se kishte kompromentuar “pothuajse të gjithë agjentët sovjetikë të CIA-s dhe shërbimeve të tjera amerikane dhe të huaja që unë i njihja”.

Më 28 prill 1994, Ames pranoi se kishte zbuluar identitetin e më shumë se 30 agjentëve që spiunonin për Perëndimin dhe kishte kompromentuar më shumë se 100 operacione klandestine. I njohur për KGB-në me emrin e tij të koduar, Kolokol (Zilja), tradhtia e Ames kishte rezultuar në ekzekutimin e të paktën 10 aseteve të inteligjencës së CIA-s, përfshirë Gjeneralin Dmitri Polyakov, një zyrtar i lartë në inteligjencën e ushtrisë sovjetike, i cili kishte furnizuar informacione Perëndimit për më shumë se 20 vjet. Ames, spiuni më i dëmshëm i KGB-së në historinë e SHBA-së, u dënua me burgim të përjetshëm pa të drejtë lirimi me kusht.

Ashtu siç ekspozimi i spiunit britanik Kim Philby si agjent sovjetik në vitet 1960 kishte tronditur establishmentin e Mbretërisë së Bashkuar, “tani ishte radha e Uashingtonit të shikonte me mosbesim shkallën e dëmit të Ames”, tha Mangold në vitin 1994.

Ai pendohet që u kap nuk pendohet që ishte spiun – Leslie G Wiser

Ishte roli i Ames si kreu i departamentit të kundërzbulimit sovjetik të CIA-s që i kishte lejuar atij të shkaktonte një dëm të tillë. Kjo i dha atij akses pothuajse të pakufizuar në informacionin e klasifikuar në lidhje me operacionet e fshehta të SHBA-së kundër BRSS-së dhe, më e rëndësishmja, identitetet e agjentëve të saj në terren. Pozicioni i Ames gjithashtu nënkuptonte se ai mund të merrte pjesë në takimet me agjencitë e tjera perëndimore të spiunazhit. Kështu ra në kontakt me të spiuni më i vlefshëm i Mbretërisë së Bashkuar, Gordievsky, një kolonel i KGB-së i cili po u kalonte inteligjencë jetësore dy shërbimeve britanike, MI6 dhe MI5. Këto takime do të krijonin situatën e çuditshme ku “dezertuesi kryesor i KGB-së u informua nga spiuni më i lartë i KGB-së”, tha Mangold.

“Amerikanët ishin shumë të hollësishëm dhe me të vërtetë shumë të mirë në informime”, tha Gordievsky. “Isha entuziast. Më pëlqenin amerikanët. Doja të ndaja njohuritë e mia me ta, dhe tani e kuptoj se [Ames] ishte ulur aty. Që do të thotë se gjithçka, të gjitha përgjigjet e reja të informacionit tim, ai duhet t’ia ketë kaluar KGB-së.”

Alkooli dhe divorci

Ames ishte ekspozuar ndaj botës së spiunazhit që në moshë të re. Babai i tij ishte një analist i CIA-s i cili e ndihmoi të birin të gjente një punë në Agjenci pasi ai kishte braktisur kolegjin. Por vendimi i mëvonshëm i Ames për të tradhtuar shërbimin e inteligjencës do të nxitej më pak nga dyshimet ideologjike sesa nga nevoja e tij për para.

Fillimisht, Ames tregoi premtues si oficer i kundërzbulimit. Ai u dërgua për herë të parë me gruan e tij Nancy Segebarth, një kolege agjente e CIA-s, në Turqi në fund të viteve 1960, ku iu ngarkua detyra të rekrutonte agjentë të huaj. Por deri në vitin 1972, eprorët e tij e kishin thirrur Amesin përsëri në selinë e CIA-s, duke menduar se ai nuk ishte i prerë për punë në terren. Në SHBA, ai studioi rusisht dhe u caktua të planifikonte operacione në terren kundër zyrtarëve sovjetikë.

Problemet e të atit me alkoolin kishin penguar karrierën e tij në CIA, dhe, në mënyrë të ngjashme, pirja e tepërt e Ames filloi ta pengonte përparimin e tij. Në vitin 1972, ai u zbulua nga një agjent tjetër, i dehur dhe në një pozicion kompromentues me një punonjëse të CIA-s. Situata nuk u lehtësua nga qëndrimi i pakujdesshëm i Ames ndaj punës, i cili e detyroi të linte një çantë plot me informacione të klasifikuara në një metro në vitin 1976.

Në një përpjekje për ta rikthyer karrierën e tij në rrugën e duhur, Ames pranoi një post të dytë jashtë shtetit në Mexico City në vitin 1981, ndërsa gruaja e tij qëndroi në shtëpi në Nju Jork. Por sjellja e tij dhe pirja e tepërt e vazhdueshme bënë që ai të mos arrinte të dallohej si oficer i CIA-s. Në vitin 1981, ai u përfshi në një aksident trafiku në Mexico City dhe ishte aq i dehur sa nuk ishte në gjendje t’u përgjigjej pyetjeve të policisë apo edhe të njihte një oficer të ambasadës amerikane të dërguar për ta ndihmuar. Pas një debati të veçantë të mbushur me fjalë të pijaneca me një zyrtar kubanez në një pritje diplomatike në ambasadë, eprori i tij i rekomandoi CIA-s ta vlerësonte atë për varësi nga alkooli pas kthimit të tij në SHBA. Ames gjithashtu vazhdoi të angazhohej në afera jashtëmartesore, njëra prej të cilave do të rezultonte një pikë kthese për të. Drejt fundit të vitit 1982, ai filloi një lidhje me një atashe kulturor kolumbian të rekrutuar për të punuar për CIA-n, Maria del Rosario Casas Dupuy . Romanca e tyre u bë gjithnjë e më serioze derisa Ames vendosi të divorcohej nga gruaja e tij e parë, të martohej me Rosario-n dhe ta sillte atë përsëri në SHBA.

Pavarësisht performancës së tij jo shumë të mirë në CIA, Ames vazhdoi të dështonte. Me kthimin e tij në selinë e Agjencisë në vitin 1983, ai u emërua shef i degës së kundërzbulimit për operacionet sovjetike, duke i dhënë atij akses të gjerë në informacion rreth aktiviteteve klandestine të CIA-s.

Ames kishte rënë dakord, si pjesë e marrëveshjes së divorcit, me Nancy-n të paguante borxhet që kishin grumbulluar si çift, si dhe të paguante mbështetjen mujore. Të përkeqësuara nga shijet e shtrenjta të gruas së tij të re, Rosario, dashuria e saj për blerjet dhe telefonatat e shpeshta me familjen e saj në Kolumbi, problemet financiare të Ames dolën jashtë kontrollit. Ai më vonë do t’i thoshte senatorit të Arizonës, Dennis DeConcini, se ishin borxhet e tij në rritje që e çuan të mendonte të shiste sekretet në të cilat kishte qasje. “Ndjeva një presion të madh financiar, ndaj të cilit, duke parë prapa, po reagoja qartësisht në mënyrë të tepruar”, tha Ames.

Duke tradhtuar vendin e tij

“Bëhej fjalë për paratë dhe nuk mendoj se ai u përpoq ndonjëherë ta bënte dikë të besonte se ishte diçka më shumë se kaq”, tha agjentja e FBI-së, Leslie G Wiser, e cila ishte e përfshirë në hetimin që çoi në arrestimin e Ames, për BBC-  në  në vitin 2015.

Më 16 prill 1985, pasi kishte pirë disa gota për të fituar guximin, Ames hyri drejt e në ambasadën ruse në Uashington DC. Pasi hyri brenda, i dha recepsionistes një zarf që përmbante emrat e disa agjentëve të dyfishtë, dokumente që tregonin kredencialet e tij si një person i brendshëm i CIA-s dhe një shënim që kërkonte 50,000 dollarë. Ai do të pohonte në një  raport të Senatit  se fillimisht e kishte besuar këtë si një marrëveshje të njëhershme për ta nxjerrë nga vrima e zezë financiare, por shpejt e kuptoi se kishte “kaluar një vijë, [dhe] nuk mund të tërhiqej kurrë prapa”.

Për nëntë vitet e ardhshme, Ames u pagua për t’i kaluar KGB-së një mori informacionesh tepër sekrete. Ai merrte dokumente të klasifikuara – që detajonin gjithçka, nga pajisjet e dëgjimit të lidhura me objektin hapësinor të Moskës deri te teknologjia e re dhe e përparuar që ishte në gjendje të numëronte kokat bërthamore të raketave sovjetike – i mbështillte ato në qese plastike dhe thjesht i nxirrte nga CIA. Meqenëse roli i tij përfshinte takime zyrtare me diplomatë rusë, ai shpesh ishte në gjendje të takohej ballë për ballë me punonjësit e tij pa ngjallur dyshime. Ai gjithashtu linte pako me dokumente të klasifikuara në vende të fshehta të paracaktuara, të quajtura “dead drops”.

“Nëse do të bënte një hedhje të plotë, më parë ai vendoste një shenjë shkumësi në një kuti postare, për shembull, dhe rusët do ta shihnin atë shenjë shkumësi, dhe pastaj do ta dinin se hedhja ishte mbushur me dokumente”, tha Wiser. “Më vonë, kur i merrnin dokumentet, ata shkonin dhe e fshinin shenjën e shkumësit. Ai pastaj do ta dinte se transferimi i dokumenteve ishte bërë në mënyrë të sigurt.”

Ishte nëpërmjet rrjedhjes së informacionit sekret të inteligjencës nga Ames që KGB-ja do të identifikonte pothuajse të gjithë spiunët e CIA-s në Bashkimin Sovjetik, duke mbyllur në mënyrë efektive operacionet e saj të fshehta amerikane atje. “Nuk jam në dijeni të ndonjë spiuni apo spiuni tjetër në SHBA që ka shkaktuar një humbje të tillë të jetës njerëzore në aspektin e aseteve njerëzore”, tha Wiser. Zhdukja e papritur e kaq shumë aseteve të CIA-s ngriti alarm dhe shkaktoi kërkimin për spiunin brenda Agjencisë në vitin 1986, por Ames do të vazhdonte të mos vihej re për pjesën më të madhe të një dekade.

Dhe ai u pagua majmërisht për tradhtinë e tij, duke marrë një total prej rreth 2.5 milionë dollarësh nga Bashkimi Sovjetik. Ames bëri pak përpjekje për të fshehur pasurinë e tij të sapogjetur. Pavarësisht se nuk pati kurrë një pagë më të madhe se 70,000 dollarë në vit, ai bleu një shtëpi të re me vlerë 540,000 dollarë me para në dorë, shpenzoi dhjetëra mijëra dollarë për përmirësime në shtëpi dhe bleu një makinë Jaguar. Do të ishin stili i tij i jetesës dhe shpenzimet e tij luksoze që do ta vendosnin atë në qendër të vëmendjes dhe do të çonin në arrestimin e tij përfundimtar nga ekipi i FBI-së i Wiser në vitin 1994.

Pasi u arrestua nga FBI-ja, Ames bashkëpunoi me autoritetet. Ai detajoi shkallën e aktiviteteve të tij të spiunazhit në këmbim të një marrëveshjeje për pranimin e fajësisë që siguroi një dënim të butë për Rosario-n, e cila pranoi se kishte dijeni për paratë dhe takimet e tij me sovjetikët. Ajo u lirua pas pesë vitesh. Ames, oficerja më e lartë e CIA-s që është zbuluar ndonjëherë si agjente e dyfishtë, vazhdon të vuajë dënimin e tij të përjetshëm në një burg federal amerikan në Terre Haute, Indiana.

Deri në vdekjen e tij , Ames tregoi pak pendim për veprimet e tij ose për vdekjet në të cilat ato çuan. “Ai kishte një mendim shumë të lartë për veten”, tha Wiser për Ames. “Ai pendohet që u kap. Ai nuk pendohet që ishte spiun.”/BBC