OKB: Pa gratë në procese paqeje, siguria globale mbetet e brishtë

Një çerek shekulli pas lançimit të Axhendës për Gratë, Paqen dhe Sigurinë (GPA), Kombet e Bashkuara paralajmërojnë se pjesëmarrja e plotë dhe e barabartë e grave në proceset e paqes ende mungon, duke i nxitur vendet në mbarë botën të rinovojnë angazhimin e tyre ndaj këtij kuadri. Kjo vjen në një kohë kur konflikti global është në nivelin më të lartë të të gjitha kohërave.

Në vitin 2024, bota pa 61 konflikte aktive që përfshinin të paktën një shtet, sipas një studimi nga Programi i të Dhënave të Konflikteve Uppsala (UCDP) — shifra më e lartë që nga viti 1946. Po atë vit, nëntë nga dhjetë proceset e paqes nuk kishin negociatore gra, me gratë që përbënin vetëm 7% të negociatoreve dhe 14% të ndërmjetësve në nivel global, sipas një raporti të OKB-së.

“25 vjet më vonë […], bota ende po zgjedh luftën mbi paqen dhe gratë ende po e paguajnë çmimin”, tha Zëvendësdrejtoresha Ekzekutive e UN Women, Kirsi Madi, gjatë fjalës së saj të hapjes në Bruksel, në përurimin e një ekspozite fotografike që feston gratë në zemër të axhendës WPS.

Fotografitë paraqesin gra në vijën e parë të frontit, duke udhëhequr përpjekjet e ndërmjetësimit, duke mbështetur të mbijetuarat dhe duke rindërtuar komunitetet pas konfliktit. “Shpresoj që kjo ekspozitë të na frymëzojë të gjithëve për të riafirmuar rolin qendror të grave në paqe dhe siguri dhe për të siguruar që barazia gjinore të mbetet në zemër të ndërtimit dhe zhvillimit të paqes globale”, tha Madi në fjalimin e saj.

Cila është Axhenda për Gratë, Paqen dhe Sigurinë?

Më 31 tetor 2000, Këshilli i Sigurimit i OKB-së miratoi Rezolutën 1325, një projektvendim historik që pranoi ndikimin joproporcional dhe unik të konfliktit të armatosur tek gratë dhe vajzat dhe bëri thirrje për pjesëmarrje të barabartë të grave në parandalimin, zgjidhjen e konflikteve dhe rimëkëmbjen pas konfliktit.

Rezoluta hodhi themelet për Axhendën e Grave, Paqes dhe Sigurisë (GPA), një kornizë globale e hartuar për të promovuar qasje të përgjegjshme ndaj gjinisë në çështjet e paqes dhe sigurisë. Që nga zbatimi i saj, Këshilli i Sigurimit i OKB-së ka miratuar nëntë rezoluta shtesë në axhendën e WPS-së dhe mbi 100 vende kanë miratuar plane veprimi kombëtare për të përmbushur angazhimet e tyre sipas rezolutës.

Përvjetori përkon me 30-vjetorin e Deklaratës dhe Platformës për Veprim të Pekinit, një plan global për avancimin e të drejtave të grave që hodhi themelet për axhendën e WPS-së.

Ndër veprat e ekspozuara në Bruksel janë fotografi nga projekti The Female Lens i Mines Advisory Group (MAG). Organizata humanitare dhe e ndërtimit të paqes bashkëpunoi me pesë fotografe për të kapur rolin jetësor që luajnë gratë në rindërtimin e komuniteteve pas konfliktit.

“Nuk e di pse njerëzit investojnë në luftë, por jo në paqe”, tha për Euronews Maryam Ashrafi, një fotografe iraniane me bazë në Paris, e cila bashkëpunoi me MAG. Ashrafi iu bashkua një ekipi çminuesesh gra në Sri Lanka, të cilat shpesh e fillojnë punën herët, duke punuar me pajisje të rënda dhe vapë të madhe për të pastruar mbetjet shpërthyese të luftës nga ish-vija e frontit të vendit.

Dekada pas përfundimit të luftës civile në Sri Lanka, vuri në dukje ajo, vendi është ende në rimëkëmbje. “Njerëzit mendojnë se kur mbaron lufta, paqja vjen shpejt”, tha ajo. “Por është një rrugë e gjatë drejt paqes dhe sigurisë.”

Si një e mbijetuar e shpërthimit të një pajisjeje shpërthyese të improvizuar (IED), Ashrafi theksoi rëndësinë e adresimit të pasojave të luftës, duke vënë në dukje se konflikti mund të ketë pasoja afatgjata, të cilat shpesh anashkalohen.

Pavarësisht natyrës së rrezikshme të punës së ekipit, një numër fotografish të Ashrafit përcjellin një ndjesi të papritur njerëzimi. Duke reflektuar mbi një imazh që tregon gra të ulura në një rreth duke ndarë drekën, Ashrafi shpjegoi: “Ato kishin një hapësirë ku të gjitha vendosnin ushqimin së bashku. Njëra nga gratë më tha: ‘Jo të gjitha kemi mundësi të sjellim drekën, kështu që në këtë mënyrë ndihemi sikur jemi bashkë’.”

Organizatat bazë të grave që udhëheqin

Ekspozita e përkohshme në kryeqytetin belg shërben si një kujtesë e fortë e rëndësisë së grave në proceset paqeruajtëse, jo vetëm në tryezën e negociatave, por edhe në terren.

“Nga fshatrat që po rindërtohen pas luftës te dhomat e negociatave në kryeqytetet kryesore, nuk ka siguri, nuk ka paqe të qëndrueshme pa gratë si pjesëmarrëse aktive në proces,” tha shefja e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas, në një fjalim në përurimin e ekspozitës.

Kallas njoftoi se BE-ja do të kontribuojë me 12 milionë euro shtesë për të mbështetur organizatat e shoqërisë civile që veprojnë në Lindjen e Mesme dhe rajonin e Liqeneve të Mëdha. “Ky financim do të forcojë dhe mbështesë organizatat e grave në konflikt, duke përfshirë mbrojtjen e mbrojtëseve të të drejtave të njeriut të grave,” tha ajo.

Pavarësisht progresit të prekshëm të arritur nga axhenda e WPS-së gjatë 25 viteve të fundit, një raport i OKB-së zbuloi një reagim global ndaj të drejtave të grave në një të katërtën e vendeve në vitin 2024, duke e bërë punën e mbrojtëseve të të drejtave të njeriut të grave gjithnjë e më të rrezikshme. Mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe të drejtave të grave tani është më urgjente se kurrë.

Përmes programit të saj ProtectDefenders, BE-ja ka mbështetur më shumë se 5,000 mbrojtëse të të drejtave të njeriut gra, tha për Euronews Ambasadorja e BE-së për Barazinë, Aude Maio-Coliche, duke theksuar angazhimin e bllokut për të bashkëpunuar ngushtë me organizatat e shoqërisë civile.

“Në vitin 2024, na u ndanë gati 30 milionë euro për organizatat e grave dhe niveli i financimit është trefishuar gjatë tre viteve të fundit,” shtoi Maio-Coliche.

Ajo pranoi numrin e vendeve të angazhuara ndaj axhendës së WPS-së, por theksoi se, pavarësisht këtij progresi, ekziston “nevojë për të përditësuar axhendën — ajo duhet të vihet përsëri në tryezë”.

Peizazhi shoqëror, mjedisor dhe gjeopolitik që evoluon me shpejtësi i ka sjellë sfida të reja axhendës së WPS-së — çështje që mungonin kryesisht dy dekada më parë — duke përfshirë kërcënimin në rritje të ndryshimeve klimatike, inteligjencës artificiale dhe dhunës në internet.

Ulja e ndihmës humanitare ndërkombëtare nga donatorët është në kontrast të thellë me rritjen e shpenzimeve ushtarake, duke u dëshmuar si një tjetër pengesë e madhe për pjesëmarrjen e plotë dhe të barabartë të grave në proceset e paqes.

“Siguria nuk është vetëm mungesa e luftës, por siguria do të thotë gjithashtu që komunitetet janë të mbrojtura, që ato kanë mundësi, që ka kohezion dhe që të drejtat e njeriut janë të garantuara,” tha për Euronews Zëvendësdrejtoresha Ekzekutive e UN Women, Kirsi Madi.

Madi e quajti atë një “betejë të vështirë” me shumë pengesa të mbetura: “Prandaj, këtu na duhet një angazhim i fortë — dhe jo vetëm angazhim me fjalë, por të sigurohemi vërtet që të ketë një llogaridhënie të vërtetë.”