Pse Bullgaria ndaloi furnizimin me armë për Ukrainën?

Qeveria e re e Bullgarisë, e udhëhequr nga kryeministri Rumen Radev dhe partia e tij “Bullgaria Progresive”, ka marrë vendimin për të ndaluar të gjitha furnizimet shtetërore me armë nga rezervat e saj drejt Ukrainës. Ky hap vjen pas një fitoreje me shumicë absolute të Radevit në zgjedhjet e prillit, ku ai bëri fushatë me një platformë pragmatike në politikën e jashtme dhe fokus te prioritetet e brendshme.

Njoftimi i bërë nga Ministri i Mbrojtjes, Dimitar Stojanov, ka krijuar paqartësi dhe debate të forta politike, pasi vjen vetëm pak muaj pasi qeveria e mëparshme e përkohshme kishte nënshkruar një marrëveshje bashkëpunimi për sigurinë me Kievin.

Gjatë një seance dëgjimore parlamentare, Ministri Stojanov deklaroi se ky vendim është kryesisht teknik dhe strategjik për sigurinë e vendit, duke argumentuar se Bullgaria thjesht “nuk ka më armë për të dhënë” sepse rezervat e saj ushtarake kanë rënë nën nivelin minimal të kërkuar ligjor.

Megjithatë, koha e njoftimit ngriti dyshime, pasi vetë ministri pranoi se Kievi nuk kishte paraqitur asnjë kërkesë të re për armë shtetërore që nga fillimi i majit, kur qeveria e re mori detyrën. Qëndrimin e tij e mbrojti edhe Kryeministri Radev, i cili ka qenë vazhdimisht kritik ndaj ndihmës ushtarake afatgjatë të financuar nga Evropa, duke e quajtur atë një “kauzë të dënuar të dështojë”.

“Ne kemi dhënë mjaftueshëm, ndërsa vendi ynë vazhdon të vuajë dëme socio-ekonomike nga kjo luftë e përgjakshme”, deklaroi Rumen Radev.

Paradoksi i ndalimit, eksportet private komerciale vazhdojnë

Ekspertët vënë re se ky vendim ka më shumë një efekt simbolik dhe politik sesa praktik në terren. Ndalimi i ri prek vetëm furnizimet direkte nga rezervat zyrtare të ushtrisë shtetërore, por ai:

Nuk ndalon industrinë private bullgare të mbrojtjes të vazhdojë eksportet e armëve.

Lejon shitjen e municioneve dhe armatimeve përmes ndërmjetësve komercialë (si Polonia dhe Çekia), të cilat më pas përfundojnë në Ukrainë.

Kjo skemë nuk është e re për Bullgarinë. Edhe në fillim të vitit 2022, zyrtarët deklaronin publikisht se “asnjë plumb” nuk po dërgohej në Ukrainë, ndërkohë që fabrikat private të mbrojtjes punonin me kapacitet të plotë për tregun ukrainas. Ky biznes ka pasur një ndikim masiv ekonomik, duke përbërë mbi 4% të PBB-së së Bullgarisë në vitin 2024.

Humbja e mundësisë për modernizim sipas standardeve të NATO-s

Ish-zyrtarët e lartë dhe diplomatët bullgarë e kanë kritikuar ashpër vendimin e Radevit, duke argumentuar se ai dëmton financat e ushtrisë dhe procesin e modernizimit. Gjatë mandateve të kaluara, Bullgaria dërgonte armatime të vjetra sovjetike (si transportuesit e blinduar BTR-60PB apo pjesë për sistemet S-300) dhe merrte në këmbim rimbursime financiare apo pajisje moderne perëndimore.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Mbrojtjes, vetëm përmes Fondit Evropian të Paqes (EPF), Bullgaria mori më shumë se 3 milionë euro në vitet 2025 dhe 2026, si dhe mbi 200 milionë euro nga marrëveshjet trepalëshe. Ish-ministri i Mbrojtjes, Todor Tagarev, vlerëson se duke ndaluar eksportin e pajisjeve të vjetruara sovjetike, Bullgaria po humb një shans të artë për të rinovuar arsenalin e saj.

Në të njëjtën linjë u shpreh edhe ish-ministrja e jashtme Nadezhda Neynski:

“Ndihma ushtarake për Ukrainën nuk i zvogëlon aftësitë e ushtrisë bullgare, përkundrazi, i rrit ato. Mesazhi që po u dërgohet partnerëve tanë është: ‘Nuk mund të mbështeteni tek ne’. Dhe kjo luftë do të mbarojë dhe pjesëmarrja në rindërtimin e Ukrainës do të jetë e mundur vetëm për vendet që u besohet.”

Në thelb, analistët besojnë se lëvizja e qeverisë synon të kënaqë opinionin publik vendas dhe elektoratin rusofil. Sipas të dhënave të fundit të Eurobarometrit, 66% e qytetarëve bullgarë janë kundër financimit të blerjeve të armëve për Ukrainën, një shifër shumë më e lartë se mesatarja e Bashkimit Evropian prej 39%.

Për këtë arsye, deklaratat e ashpra të qeverisë shihen si një manovër politike për përdorim të brendshëm, duke ruajtur ekuilibrat me elektoratin që nuk dëshiron cenimin e marrëdhënieve me Rusinë, ndërkohë që industria private e armëve vazhdon të përfitojë financiarisht nga shitjet indirekte.