Arabia Saudite dhe SHBA-ja arrijnë marrëveshje që mbretëria të pasurojë uraniumin

Presidenti amerikan, Donald Trump ka miratuar një marrëveshje me Arabinë Saudite që mund t’i ofrojë mbretërisë aftësinë e pasurimit të uraniumit për programin e saj bërthamor civil.

Personat, të cilët nuk ishin të autorizuar të komentonin publikisht rreth vendimit që ende nuk është shpallur zyrtarisht, thanë se marrëveshja mund të shpallet që të mërkurën. Marrëveshja u raportua si nga Wall Street Journal ashtu edhe nga New York Times.

Marrëveshja pritet të zgjasë 30 vjet dhe pritet gjithashtu të përfshijë firma amerikane në zhvillimin e programit. Ajo mund të lejojë ndërtimin e një impianti të pasurimit të uraniumit në Arabinë Saudite pas një studimi të përbashkët SHBA-Saudite.

Pritet që propozimi t’i paraqitet Kongresit për shqyrtim, ku mund të përballet me vështirësi midis ligjvënësve të cilët kanë frikë se ndihma ndaj sauditëve për të përmbushur dëshirën e tyre të gjatë për të pasuruar uraniumin e tyre do të hapte raunde të reja të përhapjes dhe konkurrencës bërthamore.

Arabia Saudite është një shtet anëtar i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), një agjenci me seli në Vjenë që promovon punën bërthamore paqësore, por gjithashtu kryen inspektime për t’u siguruar që vendet nuk kanë programe klandestine të armëve atomike.

Marrëveshja nuk pritet të përfshijë “protokollin shtesë” të IAEA-s, i cili do të lejonte më shumë monitorim, inspektime dhe verifikime, sipas njërit prej personave që e zbuloi atë.

Njoftimi i pritur vjen në mes të luftës kundër Iranit të nisur nga SHBA-të dhe Izraeli – pjesërisht me premisën e zhdukjes së aftësisë së Teheranit për të zhvilluar një armë bërthamore. Irani këmbëngul se programi i tij i pasurimit bërthamor është paqësor, por më parë është mburrur se e ka pasuruar uraniumin deri në prag të asaj që nevojitet për të shpërthyer një bombë bërthamore.

Si Trump ashtu edhe ish-presidenti Joe Biden u përpoqën të arrinin një marrëveshje bërthamore me mbretërinë për të ndarë teknologjinë amerikane.

Pasurimi nuk është një rrugë automatike drejt një arme bërthamore – ka hapa të tjerë, siç është zotërimi i përdorimit të eksplozivëve të fuqishëm konvencionalë të sinkronizuar. Megjithatë, ai hap derën për armatosje, gjë që ka nxitur shqetësimet e perëndimit në lidhje me programin e Iranit.

Sekretari i energjisë i Trump, Chris Wright, udhëtoi për në Arabinë Saudite në vitin 2025 pak para se Trump të vizitonte mbretërinë dhe të diskutonte ndërtimin e industrisë komerciale të energjisë bërthamore të mbretërisë me homologun e tij saudit.

Arabia Saudite dhe Pakistani i pajisur me armë bërthamore nënshkruan një pakt të ndërsjellë mbrojtjeje pasi Izraeli nisi një sulm ndaj Katarit duke synuar zyrtarët e Hamasit. Ministri i mbrojtjes i Pakistanit tha më pas se programi bërthamor i vendit të tij “do t’i vihet në dispozicion” Arabisë Saudite nëse është e nevojshme, diçka që shihet si një paralajmërim për Izraelin, i cili prej kohësh besohet të jetë i vetmi shtet i pajisur me armë bërthamore në Lindjen e Mesme.

Emiratet e Bashkuara Arabe, fqinjë të Arabisë Saudite, nënshkroi atë që njihet si një “marrëveshje 123” me SHBA-në për të ndërtuar centralin bërthamor Barakah me ndihmën e Koresë së Jugut. Por Emiratet e Bashkuara Arabe e bënë këtë pa kërkuar pasurim, diçka që ekspertët e mospërhapjes e kanë konsideruar si “standardin e artë” për vendet që dëshirojnë energji bërthamore.