Ish-oficeri i inteligjencës boshnjake: VRS “listë me çmime” për të vrarë civilët

Brigadieri në pension i Shërbimit të Inteligjencës dhe Sigurisë Ushtarake të Forcave të Armatosura të Bosnjës dhe Hercegovinës, Edin Subasic, ka treguar se gjatë rrethimit të Sarajevës ekzistonte një listë ku specifikohej sa duhet t’u paguhej anëtarëve të Ushtrisë së Republikës Srpska për të qëlluar civilë, përfshirë të rritur, gra, fëmijë, gra shtatzëna dhe ushtarë.

“Aspekti më i trishtueshëm i ‘Sarajevo Safari’ ishte kjo listë çmimesh. Është e vështirë për çdo mendje racionale ta kuptojë, por ndodhi dhe duhet të pranojmë këto fakte,” tha Subasic në një intervistë për N1.

Më shumë se tre dekada pas rrethimit, Zyra e Prokurorit Italian ka nisur një hetim mbi fenomenin e “turistëve snajperë”, shtetas të huaj që paguanin për të qëlluar mbi civilët në kryeqytetin boshnjak. Hetimi u bazua në dokumente dhe dëshmi të prezantuara nga gazetari italian Ezio Gavazzeni, pas një kallëzimi penal nga kryetarja e atëhershme e Sarajevës, Benjamina Kariç.

Subasic theksoi se, ndërsa gjyqësori i Bosnjës nuk ka avancuar shumë në këtë çështje, hetimi në Milano ka identifikuar disa autorë dhe po përpiqet të zbulojë rrjetin dhe organizatën lokale që i priti dhe i drejtoi ata.

Pyetje: Z. Subasic, çfarë mund të na thoni në lidhje me hetimin e nisur nga Prokuroria e Milanos? Cilat janë gjetjet më të fundit që mund të ndahen pa rrezikuar hetimin?

Subasic: Historia e ‘Safarit të Sarajevës’ ka qenë publike për rreth tre vjet, që kur filmi u shfaq në Festivalin AJB Doc. Sa i përket drejtësisë boshnjake, kryetarja e atëhershme e Sarajevës, Benjamina Kariç, ngriti një padi penale kundër personave të panjohur. Filmi gjithashtu nxiti gazetarin Ezio Gavazzeni të kryente hetimin e tij në Itali, bazuar në të njëjtat informacionet që ne kishim tashmë.

Sa i përket gjyqësorit boshnjak, nuk ka pasur shumë zhvillime përveç çështjes së hapur nga kryetarja e Sarajevës. Por në Milano, bazuar në të dhëna të njëjta dhe disa gjetje të reja nga Gavazzeni, është nisur një hetim zyrtar kundër individëve që erdhën nga Italia gjatë viteve 1993 dhe 1994. Disa nga autorët janë identifikuar dhe hetimi ka për qëllim të zbulojë rrjetin, organizatën, rrugët e udhëtimit, mbërritjen e tyre në Sarajevë, pagesat dhe veprimet e tyre në vijat e frontit.

Pyetje: A mund të ndikojë hetimi italian në gjyqësorin e Bosnjës?

Subasic: Nuk mund ta parashikoj, por një gjë është e sigurt: që nga publikimi i ‘Sarajevo Safari’, strategjia mbrojtëse e autorëve ka qenë mohimi i plotë. Ata pretenduan se gjithçka ishte sajuar dhe e pamundur. Por hetimi italian po sfidon këtë narrativë. Ndodhi vërtet.

Nga raportimet mediatike italiane, u shokova nga numri i njerëzve të përfshirë. Pothuajse 200 persona erdhën në fundjavë në grupe prej pesë ose gjashtë vetash gjatë viteve 1993 dhe 1994. Sa zgjati ky fenomen, ende nuk e dimë, por hetimi në Milano ka më shumë gjasa ta zbulojë sesa hetimi lokal.

Pyetje: A ka pasur pagese shtesë për vrasjen e fëmijëve?

Subasic: Po. Kjo është një nga aspektet më groteske të ‘Sarajevo Safari’. Shumë prindër, si Fikret Grabovic, kërkojnë drejtësi për 30 vjet. Unë e bëj këtë punë për të kontribuar në pajtim, duke transformuar fajin kolektiv në përgjegjësi individuale, duke identifikuar emrat e personave specifikë që kanë kryer krime.

Krimet e luftës nuk kanë afat kufizimi, edhe pse dëshmitarët dhe disa të dyshuar mund të kenë vdekur. Disa nga ata që janë identifikuar kanë vdekur, por të rinjtë që ishin më të rinj atëherë janë ende në dispozicion të drejtësisë dhe duhet të jenë fokus i hetimit dhe ndjekjes penale.

Hetimi italian u publikua, që do të thotë se kishte prova të mjaftueshme për të filluar. Procesi mund të zgjasë, dhe jo të gjithë autorët do të gjenden, por identifikimi i disa prej tyre mund të zbulojë funksionimin e sistemit: kush e organizoi, kush drejtoi, si funksiononte.

“Tani e dimë se ishin të përfshira shuma të mëdha parash. Aspekti më grotesk ishte lista e çmimeve: sa duhej t’u paguhej anëtarëve të Ushtrisë së Republikës Srpska për të vrarë civilë – të rritur, gra, fëmijë, gra shtatzëna dhe ushtarë. Kjo sfidon arsyen, por ndodhi dhe duhet pranuar.”