Kush janë druzët e Sirisë dhe pse janë nën sulm?

Përleshjet e dhunshme midis milicive druze dhe beduine që shpërthyen javën e kaluar në rajonin jugor të Suwaydas në Siri kanë shkaktuar mbi 1,000 të vrarë, ndërsa rreth 130,000 persona janë zhvendosur në zona të tjera.

Pavarësisht dhunës, një nga tre udhëheqësit fetarë druzë, Hekmat Al-Hijri, tha në një intervistë me Euronews se grupi u formua nga “njerëz paqësorë që nuk kanë sulmuar kurrë askënd në të kaluarën”, bazuar në tre parime themelore.

“Përdorimi i arsyes, mos-sulmimi dhe vërtetësia” janë parimet mbi të cilat bazohet feja druze, shpjegoi Al-Hijri.

Megjithatë, gjatë historisë së tyre 1000-vjeçare, Druzët nuk kanë qenë të panjohur me konfliktet.

Feja e unitetit

Shpjegimi i historisë së njërit prej grupeve fetare më komplekse të Lindjes së Mesme nuk është i thjeshtë, madje as për ekspertët e fushës. Siç i tha Euronews një udhëheqës fetar druz, “do të duhej të ktheheshim në kohën e profetëve Shuajb dhe Moisi”. E themeluar në Egjipt në fillim të shekullit të 11-të si një degë e Islamit Ismailit — vetë një degë e Islamit Shiit — doktrina Druze thuhet se u predikua për herë të parë në Kajro në vitin 1017, duke përfunduar me trazira në kryeqytetin egjiptian.

Pjesa më e madhe e ideologjisë themelore bazohej rreth personalitetit të udhëheqësit Fatimid, Al-Hakim, i quajtur pejorativisht “Kalifi i Çmendur” nga disa, ndërsa të tjerë e nderonin si një udhëheqës suprem hyjnor.

Figura kontroverse, e akuzuar për persekutimin e myslimanëve sunitë, të krishterëve dhe hebrenjve, Al-Hakim u zhduk në mënyrë misterioze në vitin 1021.

Për pakicën e sapothemeluar Druze, ajo periudhë u shënua nga diskriminimi dhe persekutimi.

Ata u dëbuan kryesisht nga Egjipti nga pasardhësit e Al-Hakimit dhe u vendosën në rajonet malore të Shamit, që përfshin Sirinë e sotme, Libanin dhe pjesët e kontestuara të Izraelit. Pjesa më e madhe e dogmës druze mbetet e fshehtë, por një banor druz i Suwaydës, nga një familje sheikësh, i tha Euronews se grupi “ndjek fenë e Teuhidit (unitetit), e cila është një besim intelektual dhe shpirtëror që bazohet në idenë se marrëdhënia e një personi me Zotin është shpirtërore dhe intelektuale, jo e varur nga ritualet fetare të imponuara”. Në mënyrë të thjeshtë, “është një besim vullnetar, jo i detyrueshëm”, që nuk është pjesë e asnjë feje tjetër, përfshirë Islamin. Në botëkuptimin e Druzëve, kjo do të thotë që grupi është “i aftë të harmonizohet me sekte, fe dhe etni të ndryshme”.

Që nga viti 1043, feja druze ka qenë e mbyllur për konvertimet e reja. Popullsia e sotme druze numëron vetëm rreth 1 milion në mbarë botën, mbi dy të tretat prej tyre jetojnë në Siri.

Duke luftuar për liri

Gjatë historisë së tyre mijëvjeçare, Druzët kanë formuar shpesh aleanca me forca të ndryshme. Gjatë Kryqëzatave, ushtarët Druzë ndihmuan forcat Ayyubide dhe më vonë Mamlukët duke i rezistuar Kryqëzatave në bregdetin libanez.

Ata ruajtën një autonomi relative gjatë periudhës osmane, madje sfiduan autoritetin në vitet 1600 duke formuar një koalicion me të krishterët maronitë.

Kur rajoni u nda në shtete moderne, kufijtë shpesh të paqëndrueshëm u vendosën në mënyrë të tillë që Druzët, sipas Sheikh Al-Hijrit, “ishin ndër ata që ndihmuan në themelimin e shtetit të Libanit”. Në Liban, ata mbeten një forcë e fuqishme politike, e udhëhequr nga dinastia Jumblatt, që drejton Partinë Socialiste Progresive me shumicë Druze. Në Siri, situata ishte më e vështirë, me një histori të margjinalizimit dhe trajtimit sektar të neveritshëm, tha sheiku.

Komuniteti u nda edhe më shumë pas Luftës Gjashtëditore të vitit 1967, kur Izraeli aneksoi Lartësitë e Golanit, ku jeton shumica druze. Katër vjet më vonë, partia Ba’ath e udhëhequr nga al-Assad erdhi në pushtet, duke filluar pesë dekada diskriminim ndaj Druzëve.

“Regjimi i al-Asadit i margjinalizoi druzët në atë shkallë saqë u ndalua ndërtimi i puseve të ujit, fabrikave, dhe anëtarëve të komunitetit u ndalohej të arrinin grada të larta ushtarake”, tha Al-Hijri.

Megjithatë, disa shohin marrëdhëniet midis Druzëve dhe familjes Assad si më komplekse, duke thënë se regjimi mbylli tensionet fetare në një vend me rreth 20% pakicë fetare.

Ishte edhe akuza se Assad-ët, që janë nga komuniteti alavit, i kanë favorizuar grupet jo-sunite.

Një anëtar i komunitetit Druze në Suwayda tha për Euronews: “Personalitetet Druze përfituan nga regjimi; bënë marrëveshje dhe mbështetën idetë e tij.”

Por aktivistja druze Tamara Abu Alwan thotë se shumica ishin kundër regjimit.

“Kam qenë e përfshirë në revolucion për 14 vjet. Babai im humbi punën si kundërshtar i regjimit. Ishim në opozitë dhe mbështesnim njëri-tjetrin në zonat jashtë kontrollit qeveritar, edhe pse na rrezikonte jetën.”

Kur forcat e Ahmed Al-Sharaa, një ish-udhëheqës milicie islamike, hynë në lojë, Abu Alwan tha se kishte shpresa për përmirësim, por më pas gjërat u përkeqësuan.

Komploti trashet

Qeveria e re në Damask u prit me kujdes nga komuniteti ndërkombëtar. Al-Sharaa u takua me udhëheqës perëndimorë, duke përfshirë Britaninë, BE-në dhe SHBA-në. Donald Trump e quajti president të ri “të pashëm”.

Pas kësaj u hoqën shumë sanksione ndaj regjimit Assad, megjithëse 90% e popullsisë jeton ende në varfëri dhe ekonomia është e dobët.

Megjithatë, dhuna vazhdoi, përfshirë masakra në rajonet alavite. Al-Sharaa bëri thirrje për qetësi, por shumë e shohin atë si bashkëpunëtor të regjimit.

Një banor i Suwaydas tha: “U kërkuan alevitëve të dorëzonin armët, dhe pasi u dorëzuan, forcat e qeverisë kryen masakra të tmerrshme. Fshatra u shkatërruan dhe u dogjën.”

Sheikh Hikmat pohoi: “Ata përdorin grupe vendase për të nxitur konflikte dhe pastaj kryejnë vrasje masive.”

Ai tha se dhuna ishte e paralajmëruar prej muajsh, me fushata mediatike që nxitën tensione etnike.

Në fund të prillit, tensionet u përshkallëzuan në dhunë me rreth 100 të vrarë në radhët druze.

Në korrik, përleshjet u rihapën mes milicive beduine dhe druze, me akuza për krime lufte dhe masakra.

Komuniteti ndërkombëtar dënoi dhunën, pa fajësuar ndonjërën palë.

Mbështetësit perëndimorë mirëpritën armëpushimin e shpallur nga Al-Sharaa, që ai tha se është prioritet për mbrojtjen e Druzëve.

Por aktivistja Tamara Abu Alwan tha se ai ka humbur respektin.

Në fjalimin e tij, Al-Sharaa kritikoi edhe Izraelin për sulmet ajrore në Damask, duke thënë se po përpiqet të përfshijë Sirinë në një luftë që copëton vendin.

Pak mbështetje ndërkombëtare pati për sulmet e Izraelit, por Al-Hijri tha se Izraeli kishte provuar dialogun me Damaskun, dhe veprimi i fundit ishte përgjigje ndaj sulmeve ndaj Druzëve.

“E mirëpresim këtë veprim, që mund të ndalojë fushatat e egra kundër nesh.”

Megjithatë, disa druzë ishin më të rezervuar: “Dëgjova për sulmet në Damask, por ne ishim duke u përpjekur të shpëtonim nga masakrat dhe të largoheshim.”

LEXONI GJITHASHTU: 

• Analiza: A mund t’i shfrytëzojë Irani përplasjet për të rikthyer ndikimin në Siri?
• Beduinët evakuohen nga provinca me shumicë druze në Siri