Paralajmërimi, mos shkoni me këpucë të pista në liqenin më të pastër në botë

Thellë brenda Parkut Kombëtar të Liqeneve Nelson, në Ishullin Jugor të Zelandës së Re, shtrihet një liqen magjik blu-vjollcë. I rrethuar nga pyje të pjerrëta alpine dhe i ushqyer nga ujërat akullnajore të Liqenit të Konstancës, është i vogël, por jo i parëndësishëm.

U zbulua për herë të parë nga Ngāti Apa, një fis maori iwi, i cili e quajti Rotomairewhenua, që do të thotë “liqeni i tokave paqësore”. U bë një vend i shenjtë ku ata pastronin eshtrat e të vdekurve, duke besuar se kjo do t’i siguronte shpirtit një udhëtim të sigurt drejt atdheut stërgjyshor maori, Hawaiki.

Në historinë më të afërt, alpinistët që kalojnë nëpër parkun kombëtar kanë komentuar mbi ngjyrën e jashtëzakonshme dhe energjinë eterike të liqenit, por vetëm rreth një dekadë më parë shkencëtarët zbuluan se uji i liqenit subalpin kishte “pastërti optike të jashtëzakonshme”, me një dukshmëri midis 70 dhe 80 metrave. Kjo është në përputhje me atë të ujit të pastër, të cilin ata thanë se e bënte atë “ujin e ëmbël më të pastër vizualisht të raportuar deri më tani”.

Titulli “liqeni më i pastër në botë” dhe fotot e peizazhit mahnitës janë shpërndarë gjerësisht në mediat sociale që atëherë, duke e bërë liqenin një destinacion të njohur turistik midis dhjetorit dhe marsit (gjatë verës së Zelandës së Re). Por ambientalistët dhe Ngāti Apa tani kanë frikë se kjo popullaritet në rritje mund të kërcënojë pastërtinë e liqenit.

Shqetësimi i tyre më i madh është përhapja e lindavias, një algë mikroskopike e njohur si “bora e liqenit” ose “hunda e liqenit” për llumin që krijon dhe që varet pak nën sipërfaqen e ujit. Alga është tashmë e pranishme në rrjedhën e poshtme të Rotomairewhenua (i njohur edhe si Liqeni Blu) në liqenet Rotoiti, Rotoroa dhe Tennyson, dhe është në rrezik të merret lart në shteg me çizmet e shëtitësve ose në shishet e tyre të ujit.

Një specie pushtuese në Zelandën e Re, lindavia ka shumë të ngjarë të ketë ardhur nga Amerika e Veriut, ndoshta nëpërmjet pajisjeve të peshkimit, spekulon Phil Novis, një shkencëtar i lartë kërkimor i specializuar në algat në institutin mjedisor qeveritar Landcare Research. Të dhënat e para për të në vend janë në fillim të viteve 2000 dhe që atëherë është përhapur mjaft gjerësisht. “Njerëzit janë vektori kryesor”, thotë ai, duke shpjeguar se në hulumtimet e mëparshme ekipi i tij mblodhi dhe testoi bërthamat e sedimenteve nga 380 liqene në Zelandën e Re, dhe të vetmet me lindavia të pranishme ishin ato që ishin lehtësisht të arritshme për njerëzit.

Vetëm një grimcë e vogël e saj mund ta ndryshojë përgjithmonë ekologjinë e një liqeni, shton ai, dhe mund të transportohet shumë lehtë në pikat e ujit. Ai kujton një rast kur gjeti një mostër lindavie në qimet e gjoksit të një burri që kishte notuar disa kilometra përmes liqenit Wānaka, në rajonin Otago të Zelandës së Re. Edhe pse nuk dihet nëse është toksike për njerëzit, alga nxjerr fije të gjata viskoze të njohura si mucilagj, të cilat, kur përqendrohen, mund të bëhen bezdisëse — duke bllokuar fijet e peshkimit, filtrat e anijeve ose sistemet e energjisë hidroelektrike. Në rastin e Rotomairewhenua, filmi i llumit që krijon mund të errësojë qartësinë e jashtëzakonshme të liqenit.

“Jemi thellësisht të shqetësuar”, thotë Jen Skilton, ekologe dhe këshilltare e Taiao-s (menaxhere mjedisore) për Ngāti Apa ki te Rā Tō Trust, një organizatë jofitimprurëse që mbështet iwi-në. “Nëse ky mikroorganizëm pushtues hyn në liqen, ai ka potencialin të ketë pasoja të gjera, duke ndikuar në cilësinë e ujit dhe shëndetin e përgjithshëm të liqenit.”

Ajo shton se kjo do të ishte shkatërruese për Ngāti Apa, për të cilët Rotomairewhenua ka një rëndësi të madhe kulturore dhe shpirtërore. Ndërsa ata nuk e përdorin më liqenin për ritualet e lashta, ai është pjesë e identitetit të tyre: “Ne ruajmë një lidhje të gjallë me traditat tona stërgjyshore dhe sigurohemi që Rotomairewhenua të ruhet për brezat e ardhshëm.”

Që nga viti 2013, kur u publikua hulumtimi mbi qartësinë e liqenit, numri i vizitorëve është më shumë se dyfishuar, sipas Departamentit të Konservimit të Zelandës së Re. Shumica e njerëzve shkojnë në liqen nëpërmjet xhirove dy ose shtatëditore, ose si pjesë e shtegut të gjatë Te Araroa, i cili përfshin të gjithë gjatësinë e Zelandës së Re.

Si rezultat, Departamenti i Konservimit, Ngāti Apa ki te Rā Tō Trust dhe Te Araroa Trust kanë instaluar stacione pastrimi pranë liqeneve ku është e pranishme lindavia, me tabela edukative që u kërkojnë shëtitësve të pastrojnë këpucët dhe pajisjet e tyre përpara se të udhëtojnë drejt Rotomairewhenua.

Ata u bëjnë thirrje vizitorëve të mos e prekin ujin — as të notojnë, as të lagin peshqirë, as të përdorin kamera nën ujë. Kjo për arsye biosigurie dhe respekti kulturor: “Uji i Rotomairewhenua është ‘tapu’ (i shenjtë) dhe hyrja në ujë është shkelje e kësaj”, thotë Skilton.

Gjatë verës, një rojtar — nga Departamenti i Konservimit ose një përfaqësues i Ngāti Apa — qëndron për periudha të gjata për të informuar vizitorët rreth rreziqeve të biosigurisë dhe rëndësisë kulturore të liqenit.

Deri tani, ka shenja se vizitorët po i respektojnë udhëzimet, por anketat tregojnë se ekziston ende një hendek mes të kuptuarit të rrezikut dhe aplikimit të masave. Janet Newell, roje e biodiversitetit, thotë se shumë njerëz e lexojnë informacionin, por nuk e zbatojnë, duke menduar: “Nuk jam unë problemi, janë të tjerët.”

Meqenëse Rotomairewhenua është pjesë e një parku kombëtar, kufizimi i vizitorëve do të ishte i vështirë dhe nuk është një masë e dëshiruar. Departamenti i Konservimit synon të nxisë vizitorët të shijojnë natyrën, por me përgjegjësi.

Në fund, gjithçka ka të bëjë me ekuilibrin, thotë Skilton: “Numri në rritje i vizitorëve sjell mundësi dhe përgjegjësi. Është thelbësore që të gjithë ata që e vizitojnë ta kuptojnë rëndësinë e këtij vendi dhe të minimizojnë ndikimin e tyre.”

“Duke respektuar rregullat dhe udhëzimet, ne mund të mbrojmë tiparet unike ekologjike të liqenit dhe të ruajmë rëndësinë e tij kulturore për brezat e ardhshëm.”