Skadon marrëveshja, Rusia do të ndalë furnizimin me gaz të Evropës përmes Ukrainës

Furnizimi me gaz rus për vendet e Bashkimit Evropian nëpërmjet Ukrainës do të përfundojë në ditën e parë të vitit 2025. Operatori i tranzitit të gazit të Ukrainës thotë se Rusia nuk ka emëruar asnjë fluks gazi përmes tubacioneve ukrainase për 1 janar.

Kjo shënon fundin e një marrëveshjeje pesëvjeçare të nënshkruar në vitin 2019 midis dy vendeve ndërluftuese, që lejoi eksportet e Moskës të Gazit Natyror të Lënguar (LNG) në kontinent të kalonin tranzit në Ukrainë përpara se të ridrejtoheshin në destinacionin e tij përfundimtar.

Marrëveshja ishte shumë fitimprurëse, duke i paguar Kremlinit miliarda të ardhura dhe Kievit në tarifat e tranzitit.

Vendimi erdhi pasi Presidenti i Ukrainës Volodymyr Zelenskyy njoftoi se nuk kishte plane për të rinovuar marrëveshjen. Ai theksoi se vendimi i tij është i rëndësishëm për të lejuar Evropën të lëvizë nga Rusia dhe për të mos lejuar që Kremlini të “fitojë miliarda shtesë” nga gjaku ukrainas.

Mbyllja e rrugës më të vjetër të gazit të Rusisë për në Evropë i jep fund një dekade marrëdhëniesh të trazuara me kontinentin, duke filluar në 2014 me aneksimin e Gadishullit ukrainas të Krimesë.

BE-ja ka intensifikuar përpjekjet e saj për të reduktuar varësinë e saj nga energjia ruse që nga pushtimi i Ukrainës në shkurt 2022. Shifrat e publikuara nga Brukseli tregojnë se gazi rus përbënte rreth 8% të totalit të importeve të gazit të bllokut në vitin 2023. Për dallim, kjo shifër ishte mbi 40% në 2021.

Blloku kërkoi burime alternative të energjisë në Katar dhe Shtetet e Bashkuara. Ndryshimi ishte dukshëm efikas pasi Gazprom regjistroi një humbje prej 7 miliardë dollarësh (6.73 miliardë euro) për herë të parë në dy dekada e gjysmë.

Pavarësisht se Brukseli ka ulur ndjeshëm importet e tij të gazit rus, një numër shtetesh anëtare lindore të BE-së ende varen kryesisht nga ai.

Vende si Austria dhe Sllovakia ende importojnë një sasi masive të gazit rus, që arrin në rreth 5 miliardë euro të ardhura për Moskën.

Vjena thotë se nuk parashikohen ndërprerje të furnizimit pasi ato kishin burime të larmishme, duke importuar LNG përmes Italisë dhe Gjermanisë dhe krijuan një rezervë të shëndetshme.

Sllovakia gjithashtu ka qenë duke u përgatitur dhe nuk ka raportuar deficit, megjithëse Bratislava tani do të përballet me një tarifë shtesë prej rreth 177 € në rrugët alternative, pasi gazi tani do të importohet nga perëndimi dhe jo nga lindja.

Vende të tjera evropiane, jo anëtare të BE-së, pritet të vuajnë gjithashtu. Moldavia, dikur pjesë e Bashkimit Sovjetik, parashikohet të pësojë humbje serioze .

Ndikimet e skadimit të marrëveshjes në Evropë

Pavarësisht përgatitjes dhe përpjekjeve të bllokut për të zëvendësuar gazin rus, Evropa ka ndjerë ndikimin, pasi kostot e energjisë u rritën, duke goditur konkurrencën industriale të kontinentit në krahasim me konkurrencën perëndimore në Shtetet e Bashkuara dhe atë lindore në Kinë.

Shumë vende kanë përjetuar një ngadalësim ekonomik, pasi normat e inflacionit u rritën, duke përkeqësuar më tej krizën e kostos së jetesës.

Ukraina pritet të humbasë rreth 1 miliard euro në tarifat vjetore të tranzitit, një rënie në krahasim me 5 miliardë euro që Gazprom parashikohet të humbasë në të ardhurat e lehtësuara nga kjo marrëveshje.

Planet për të ardhmen

Organi ekzekutiv i Bashkimit Evropian, Komisioni Evropian, publikoi planet në dhjetor për të ndihmuar vendet e tij anëtare dhe për t’i udhëhequr ato në udhëtimin e zëvendësimit të plotë të gazit rus.

Brukseli, në një raport , parashtroi disa raste të paparashikuara për të ndihmuar vendet e prekura. Disa nga situatat e paparashikuara përfshijnë plotësimin e nevojave nëpërmjet furnizimeve me gaz grek, turk dhe rumun nëpërmjet rrugës Transballkanike.

Gazi norvegjez është gjithashtu një opsion që mund të transportohet përmes Polonisë, ndërsa Gjermania gjithashtu mund të ndihmojë në shpërndarjen e gazit përmes Evropës Qendrore.

Plani është logjistikisht i vështirë pasi kërkon ndërtimin e kushteve të punës për sistemet që kanë qenë në fuqi për dekada.

Rusia për shembull ka transportuar gaz në Evropë përmes Ukrainës që nga viti 1991. Në kulmin e saj, Moska konsolidoi rreth 35% të tregut evropian të gazit.

LEXONI GJITHASHTU:

• Viti i Ri i tretë që ushtarët ukrainas janë në vijën e frontit, Rusia vazhdon sulmet
• Presidenti i Azerbajxhanit: Avioni u rrëzua nga Rusia