ANALIZA/ Me armë bërthamore të SHBA në Gjermani, sa efektiv është frenimi i Europës?

Rreth 20 armë bërthamore amerikane janë të vendosura në Gjermani, të modernizuara dhe gati për përdorim. Por ekspertët paralajmërojnë se frenimi bërthamor nuk është një garanci.

A mund të zhvendosen së shpejti këto armë në shtetet baltike?

Bundeswehri po feston 70-vjetorin e tij në Berlin, por jo pa tension. Siguria e Gjermanisë është nën presion, dhe një pjesë e stabilitetit sigurohet nga armët bërthamore amerikane në tokën evropiane.

Rreth 20 prej tyre ruhen në Gjermani: bomba që bien lirshëm dhe që mund të hidhen nga avionë luftarakë si Eurofighter. Fuqia e tyre shkatërruese është e tmerrshme. Së fundmi, ato janë modernizuar.

Këto armë janë pjesë e angazhimit të sigurisë bërthamore të Shteteve të Bashkuara. SHBA mban “dorën bërthamore” mbrojtëse mbi aleatët e saj evropianë. Megjithatë, për shkak të dyshimeve në rritje mbi besueshmërinë e presidentit amerikan Donald Trump ndaj NATO-s, në Evropë po shtohen shqetësimet se Uashingtoni mund të hezitojë në rast emergjence — ose madje të tërhiqet.

“Nuk ka qenë kurrë dhe nuk mund të jetë e sigurt që SHBA do të përdorë realisht armë bërthamore. Nuk është një garanci. Por ajo që ka rëndësi është që armiku të mos mund ta përjashtojë këtë mundësi,” tha për Euronews politologu dhe eksperti i sigurisë Karl-Heinz Kamp.

Kamp ka qenë për disa vite president i Akademisë Federale për Politikën e Sigurisë, ka këshilluar NATO-n dhe aktualisht është bashkëpunëtor në Këshillin Gjerman për Marrëdhënie me Jashtë (DGAP). “Frenimi është spekulim i pastër. Deri tani ka funksionuar, për 50 vjet.”

Armët bërthamore për Evropën

Sipas disa mediave amerikane, gjatë verës SHBA solli armë të reja bërthamore në Evropë. Shenja të kësaj janë rrugët e fluturimeve dhe blerja e avionëve të posaçëm luftarakë F-35.

Këta avionë mund të transportojnë “armë bërthamore taktike”, pra armë me fuqi shpërthyese të kufizuar që mund të përdoren kundër objektivave ushtarake. Megjithatë, konfirmim zyrtar nga autoritetet amerikane ende nuk ka.

Edhe Gjermania ka porositur avionë F-35. Të parët pritet të dorëzohen në vitin 2026.

Armët bërthamore amerikane janë ruajtur nëpër Evropë që prej Luftës së Ftohtë. Numri i saktë i tyre mbetet sekret. Qëllimi i tyre është kryesisht simbolik: të pengojnë sulmues të mundshëm, si Rusia.

Kurrë më parë që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, frenimi bërthamor nuk ka qenë kaq i rëndësishëm politikisht sa është sot. Që nga fillimi i luftës së tij të gjerë të agresionit kundër Ukrainës, presidenti rus Vladimir Putin ka kërcënuar vazhdimisht me përdorimin e armëve bërthamore.

“Forcat e armatosura ruse ishin në një gjendje shumë të keqe. Putini e mendoi këtë sepse e ndiente veten të ngjeshur në qoshe,” analizon Kamp.

“Kush qëllon i pari, vdes i dyti.”

Putini shpesh paraqet arsenalin e tij të armëve, duke përfshirë raketën ndërkontinentale RS-24 “Yars”. Kjo raketë ka një rreze veprimi deri në 11,000 kilometra dhe mund të mbajë koka bërthamore.

Sipas vlerësimeve, Rusia ka rreth 5,500 koka bërthamore. Kremlini i përdor ato edhe në mënyrë politike: si një mjet frikësimi për ta penguar Perëndimin të ndërhyjë në luftën në Ukrainë.

Megjithatë, Kamp dyshon se Putini do të jepte vërtet urdhrin për përdorimin e armëve bërthamore. “Kush gjuan i pari, vdes i dyti. Ky nuk është një skenar i dëshirueshëm.”

Në Gjermani vlerësohet se rreth 20 bomba bërthamore të tipit B61-12 janë të ruajtura në bazën ajrore Büchel në Rheinland-Pfalz. Ato janë modernizuar kohët e fundit dhe janë gati për përdorim në çdo moment.

Dhe mund të ketë më shumë: në Gjermani ekziston një numër i madh i të ashtuquajturave “kasaforta”sisteme ruajtjeje për bomba bërthamore. Shtetet e Bashkuara mund të vendosin armë të reja në Gjermani ose t’i tërheqin ato ekzistuese në çdo kohë.

Armët bërthamore amerikane në tokën gjermane kritikohen nga nisma të ndryshme, si aleanca kundër armëve bërthamore ICAN Germany, e cila kërkon tërheqjen e tyre.

Në Evropë, armë bërthamore amerikane ruhen gjithashtu në Belgjikë, Holandë, Itali, Turqi dhe, së fundmi, në Mbretërinë e Bashkuar. Mendohet se gjithsej janë rreth 100 të tilla.
Sipas Kamp, do të ishte gjithashtu e mundur që këto armë të zhvendoseshin në shtetet baltike, afër kufirit rus. NATO mund të dërgonte një sinjal të qartë ndaj Rusisë edhe në Poloni apo Rumani.

Armët bërthamore të veta “nuk janë magji”

Në teori, Gjermania mund të prodhonte armët e veta bërthamore. Kjo “nuk është magji”, thotë Kamp. Të gjitha kombet teknologjikisht të avancuara janë të afta ta bëjnë këtë. Megjithatë, politikisht një hap i tillë do të ishte një “katastrofë” për Gjermaninë, kryesisht për shkak të përgjegjësisë së saj historike.

Dy traktate ndërkombëtare ia ndalojnë Gjermanisë zotërimin e armëve të veta bërthamore: së pari, “Traktati Dy Plus Katër” i vitit 1990, i nënshkruar pas ribashkimit mes Gjermanisë dhe fuqive fituese aleate.

I dyti është Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore, që Republika Federale e Gjermanisë e nënshkroi në vitin 1969. Në teori, Gjermania mund të tërhiqej nga të dy traktatet, por në praktikë kjo është pothuajse e paimagjinueshme, si politikisht ashtu edhe shoqërisht.

Gjermania dhe shtete të tjera të NATO-s nuk e kanë nënshkruar një tjetër marrëveshje – Traktatin e OKB-së për Ndalimin e Armëve Bërthamore, i cili është në fuqi që nga janari 2021. Edhe fuqitë bërthamore kanë refuzuar ta nënshkruajnë. Qëllimi i traktatit është një botë pa armë bërthamore.

Në popull ka shumë pak mbështetje për zhvillimin e armëve bërthamore të veta. Vetëm rreth një e treta e gjermanëve janë në favor.

Dhe kjo, në fakt, nuk është as e nevojshme. Edhe pa Shtetet e Bashkuara, Gjermania mbetet e mbrojtur brenda NATO-s – përmes arsenaleve bërthamore të Francës dhe Britanisë së Madhe.

LEXONI GJITHASHTU:

•  Paralajmëron gjenerali gjerman: Rusia, e aftë të sulmojë NATO-n që nesër
• Ish-shefi i NATO-s: Ukraina do jetë në luftë të përjetshme nëse Evropa nuk vepron