Sekreti i hotelit luksoz në Islamabad nuk mjaftoi, SHBA dhe Irani pa marrëveshje

Fshehtësia e hotelit më luksoz në Islamabad nuk mjaftoi për të bindur Shtetet e Bashkuara dhe Iranin drejt një marrëveshjeje historike paqeje këtë fundjavë, por progresi i arritur ofroi shpresë se dialogu nuk kishte përfunduar.

Bëhet fjalë për takimin e nivelit më të lartë midis dy palëve që nga Revolucioni iranian i vitit 1979, me bisedime që vijuan gjatë gjithë natës.

Ngjarjet u zhvilluan në një kryeqytet të vogël të ndërtuar posaçërisht, i cili nuk është mësuar me diplomaci globale me rreziqe të larta. Edhe vetë shumë pakistanezë e përshkruan situatën si surreale, duke theksuar se ishte e pazakontë që paqja botërore të diskutohej në një Islamabad të qetë. Megjithatë, Pakistani, falë marrëdhënieve të mira si me Teheranin ashtu edhe me Uashingtonin dhe duke mos qenë palë në konflikt, arriti t’i ulë në një tryezë dy kundërshtarët.

Në ofertën e SHBA-ve përfshihej një paketë e gjerë, heqja e sanksioneve ndaj Iranit, integrimi i plotë i vendit në bashkësinë ndërkombëtare dhe madje edhe një partneritet i mundshëm. Ekspertët theksuan se Uashingtoni synonte të testonte nëse udhëheqja iraniane, pas gjashtë javësh lufte dhe vrasjes së Udhëheqësit Suprem, do të pranonte kushtet e vendosura.

Nga ana tjetër, Irani besonte se kishte dalë i përforcuar nga konflikti, duke përfshirë kontrollin mbi Ngushtica e Hormuzit, që i jep ndikim të drejtpërdrejtë në ekonominë globale. Për këtë arsye, Teherani nuk ishte i gatshëm të pranonte atë që e konsideronte si dorëzim.

Zyrtarët pakistanezë vijuan përpjekjet intensive për të shpëtuar negociatat, ndërsa pala iraniane qëndroi për disa orë për konsultime me ndërmjetësit edhe pasi zëvendëspresidenti i SHBA-së, JD Vance, u largua së bashku me delegacionin amerikan.

Për Uashingtonin, pika kryesore e mosmarrëveshjes mbeten armët bërthamore. Ndërsa për Iranin, shqetësimi ishte më i thellë. Kryetari i Parlamentit iranian, Mohammad-Baqer Qalibaf, deklaroi se pala amerikane “përfundimisht dështoi të fitonte besimin e delegacionit iranian në këtë raund negociatash”. Ai theksoi se Irani ishte bombarduar dy herë gjatë vitit të kaluar, në kohën kur zhvilloheshin bisedimet me SHBA-të, duke shtuar nevojën për garanci reale sigurie.

“Nuk do t’i ndërpresim për asnjë moment përpjekjet tona për të konsoliduar arritjet e dyzet ditëve të mbrojtjes kombëtare të Iranit”, u shpreh Qalibaf në një postim në rrjetin X.

I lodhur nga negociatat, Vance deklaroi se SHBA-të kishin bërë “ofertën më të mirë dhe përfundimtare” para largimit nga Islamabadi. Ndërkohë, presidenti amerikan Donald Trump tha për Fox News se ishte një “takim vërtet i mirë”, por shtoi: “ata duan të kenë armë bërthamore. Kjo nuk do të ndodhë”.

Një zyrtar amerikan deklaroi për revistën TIME se Irani nuk pranoi disa “vija të kuqe” të vendosura nga administrata Trump, përfshirë ndalimin e plotë të pasurimit të uraniumit, çmontimin e impianteve kryesore dhe largimin nga territori iranian të rezervave të uraniumit të pasuruar në nivele të larta.

Sipas të njëjtit burim, negociatorët iranianë nuk pranuan gjithashtu të ndërpresin financimin e grupeve militante aleate në rajon dhe të hapin plotësisht Ngushticën e Hormuzit pa vendosur tarifa kalimi.

Analisti Kamran Bokhari, nga Këshilli i Politikave të Lindjes së Mesme në Uashington, deklaroi se kërkesat amerikane nuk i linin hapësirë kompromisi Iranit në çështjen bërthamore, e cila shihet si çështje krenarie kombëtare. Ai e cilësoi largimin e delegacionit amerikan si një “lëvizje klasike largimi” nga manuali negociues i Trump.

“Iranianët nuk mund të duken sikur kanë kapitulluar”, tha Bokhari. “Besueshmëria e regjimit brenda dhe jashtë vendit është në rrezik”.

Një rol kyç në ndërmjetësim ka luajtur shefi i ushtrisë pakistaneze, Asim Munir, i cili ka ndërtuar marrëdhënie të mira me Trump, që e ka cilësuar atë si “marshalli i tij i preferuar”. Sipas gjeneralit në pension Muhammad Saeed, Munir ka gjithashtu njohje të drejtpërdrejtë me drejtuesit e Gardës Revolucionare të Iranit nga periudha kur drejtonte inteligjencën ushtarake.

Saeed theksoi se Pakistani do të vazhdojë të ndërmjetësojë, ndërsa pritet që Irani të paraqesë një kundërofertë pas konsultimeve të brendshme dhe të kërkojë një raund të ri negociatash.

“Askush nga të dyja palët nuk ka thënë se e kanë përfunduar këtë proces dhe se ai është i vdekur”, u shpreh ai.

Ndërkohë, armëpushimi mbetet në fuqi, por tensionet vijojnë. Njoftimi i Trump për një bllokadë detare të Ngushticës së Hormuzit mund të rindezë konfliktin. Garda Revolucionare paralajmëroi se “çdo veprim i llogaritur gabim do ta fusë armikun në vorbullat vdekjeprurëse në Ngushticë”.

Agjencia gjysmëzyrtare iraniane Fars News Agency citoi një zyrtar që tha se SHBA-të po bënin “kërkesa të tepërta” lidhur me këtë rrugë strategjike ujore.

“Duket se Shtetet e Bashkuara po kërkojnë të arrijnë përmes negociatave atë që nuk e arritën gjatë luftës 40-ditore”, tha zyrtari për Fars.

Trump ka propozuar edhe administrimin e përbashkët SHBA–Iran të Ngushticës, por Teherani e refuzoi këtë ide, duke theksuar se ajo ndodhet në ujërat territoriale të Iranit dhe Omanit dhe duhet të menaxhohet nga këto dy vende.

Megjithatë, vetë fakti që palët u ulën ballë për ballë, me ndërmjetësimin e zyrtarëve pakistanezë, konsiderohet një hap përpara. Paralelisht u zhvilluan edhe negociata teknike, ndërsa raundet e mëparshme kishin qenë indirekte.

Bisedimet u mbajtën në hotelin luksoz Serena, një oaz brenda kryeqytetit pakistanez, i njohur për ambientet e tij elitare dhe frekuentimin nga komuniteti ndërkombëtar.

Zëdhënësi i Iranit, Esmaeil Baqaei, deklaroi se ishte e qartë që një takim i vetëm nuk mund të zgjidhte të gjitha mosmarrëveshjet pas viteve të tensioneve dhe luftës. Ai shtoi se kishte dakordësi për disa çështje, ndërsa dy ose tre pika mbetën pengesë, duke theksuar se gjatë procesit janë shkëmbyer edhe mesazhe me tekst.

Ambasadori i Iranit në Pakistan, Reza Amiri Moghadam, e cilësoi atmosferën e bisedimeve si dinjitoze dhe të qetë.

“Bisedimet e Islamabadit hodhën themelet për një proces diplomatik që, nëse forcohet besimi dhe vullneti, mund të krijojë një kornizë të qëndrueshme për interesat e të gjitha palëve”, u shpreh ai.

Ndërkohë, analistja Sina Toossi nga Qendra për Politika Ndërkombëtare në Uashington theksoi se të dyja palët kanë arsye për të vijuar dialogun.

“Kostot e një lufte të ripërtërirë janë të larta për të dyja palët”, tha Toossi. “Në të njëjtën kohë, dinamikat politike në Uashington dhe Teheran, si dhe tendenca drejt pozicioneve maksimaliste, mund ta çojnë lehtësisht situatën drejt konfrontimit.”