“Paqe, siguri dhe zgjerim”- Mesazhet e forta të Antonio Costas në Bled

Në hapjen e Forumit Strategjik të Bledit, Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, ofroi një vizion të qartë dhe sfidues për Bashkimin Evropian.

Costa filloi duke reflektuar mbi dy zhvillimet kryesore të verës së fundit: marrëveshjen kornizë tregtare BE-SHBA dhe përpjekjet diplomatike rreth luftës në Ukrainë. Ai e pranoi zhgënjimin e shumë evropianëve që ndiejnë se Bashkimi është shpesh pasiv, por theksoi diplomacinë dhe tregtinë si mjete kryesore për të mbrojtur interesat evropiane, duke përmendur marrëveshjen tregtare BE-SHBA dhe përpjekjet për stabilizimin e Ukrainës.

Ai nënvizoi gjithashtu rëndësinë e respektimit të së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe nevojën për një zgjidhje paqësore në Lindjen e Mesme, duke mbështetur popullin ukrainas dhe palestinez përmes ndihmës humanitare dhe angazhimit diplomatik.

Në planin strategjik, Costa nënvizoi rëndësinë e rritjes së investimeve në mbrojtje, forcimin e autonomisë evropiane dhe diversifikimin e partneriteteve globale.

Ndërkohë, Costa rikujtoi se Bashkimi Evropian nuk është një klub i mbyllur, por një projekt paqeje dhe prosperiteti. Zgjerimi drejt Ballkanit Perëndimor, Moldavisë dhe Ukrainës është një përparësi strategjike dhe një investim në stabilitet, demokraci dhe bashkëpunim rajonal, theksoi ai. Costa apeloi për një “mendësi të re kulturore” që tejkalon konfliktet historike dhe ndërtimin e një të ardhmeje të përbashkët.

Fjala kryesore nga Presidenti António Costa në hapjen e Forumit Strategjik të Bledit:

Më lejoni të filloj duke shprehur falënderimet e mia të sinqerta për mikpritjen e tyre bujare dhe për faktin që e bënë Bledin një vend ku Evropa mblidhet jo vetëm për të reflektuar, por edhe për të menduar strategjikisht, për të sfiduar supozimet dhe për të formësuar të ardhmen.

Në këtë moment kritik, ndërsa pllakat tektonike të rendit global vazhdojnë të zhvendosen, më lejoni të flas sinqerisht për tri gjëra:

(1) ngjarjet kryesore që formësuan këtë verë,
(2) çfarë përfaqëson Bashkimi Evropian, dhe
(3) si mund të bëhet BE-ja më e fortë dhe më e sigurt në botën e sotme.

Për sa i përket Bashkimit Evropian, kjo verë u përcaktua nga dy zhvillime të rëndësishme: marrëveshja kornizë tregtare BE-SHBA dhe përpjekjet e ripërtërira diplomatike rreth luftës në Ukrainë.

Jam i vetëdijshëm për zhgënjimin që ndiejnë shumë evropianë, të cilët e perceptojnë Bashkimin si shumë pasiv në formësimin e këtyre zhvillimeve. Më lejoni ta trajtoj këtë drejtpërdrejt. Ne sigurisht që nuk e festojmë kthimin e tarifave apo kufizimet e një kuadri tregtar të pabalancuar. Por duhet të jemi të sinqertë për pamjen më të gjerë. Në botën e sotme të ndërlidhur, tregtia, diplomacia dhe siguria ndikojnë në mënyrë të pashmangshme në njëra-tjetrën.

Tregtia është një dimension i marrëdhënies sonë me Shtetet e Bashkuara. Siguria – veçanërisht gjatë një lufte në pragun tonë – është një shqetësim ekzistencial. Përshkallëzimi i tensioneve me një aleat kyç për shkak të tarifave, ndërsa kufiri ynë lindor është nën kërcënim, do të kishte qenë një rrezik i pamatur. Kjo është arsyeja pse, në këtë moment, zgjodhëm diplomacinë mbi përshkallëzimin. I dhamë hapësirë dialogut, zgjodhëm përmbajtjen sepse jemi përgjegjës. Stabilizimi i marrëdhënieve transatlantike dhe sigurimi i angazhimit të SHBA-së në sigurinë e Ukrainës ka qenë një përparësi kryesore.

Bashkimi Evropian nuk filloi një luftë tregtare.

Por po, ne u përmbajtëm nga hakmarrja për të mbrojtur interesat tona:

interesin e konsumatorëve evropianë duke mos i tatuar ata me tarifa;

interesin e biznesit duke siguruar parashikueshmëri;

dhe duke siguruar që produktet dhe shërbimet tona të mos jenë në disavantazh në raport me eksportuesit e tjerë në SHBA.

Megjithatë, partnerët tanë – përfshirë SHBA-në – duhet ta dinë se BE-ja do ta mbrojë gjithmonë sovranitetin e saj, qytetarët e saj, kompanitë e saj dhe vlerat e saj. Diplomacia nuk duhet të ngatërrohet kurrë me vetëkënaqësinë. Është e vërtetë që ky moment vërtetoi edhe një herë se tregu ynë i fuqishëm, prej 450 milionë konsumatorësh, dhe qasja jonë e bazuar në rregulla nuk janë të mjaftueshme. Ne duhet të bëhemi më autonomë, më elastikë dhe më të përgatitur për të vepruar. Më sovranë!

Ne nuk mund të mbështetemi më vetëm te aleatët tanë kur përballemi me kërcënime. Ne duhet të marrim më shumë përgjegjësi për fatin tonë. Kjo është arsyeja pse sot dua të pohoj një mesazh të qartë në emër të Bashkimit Evropian: Ne mbështesim një botë ku paqja është e mbrojtur, partneritetet janë të vërteta dhe ku parimet e Kartës së Kombeve të Bashkuara mbështeten – jo vetëm me fjalë, por edhe me veprime. Evropa nuk tërhiqet. Evropa angazhohet.

Së pari, Evropa ka qëndruar fort pranë Ukrainës kundër luftës së agresionit të Rusisë, si partneri vërtet i domosdoshëm. Mbështetja jonë e ka ndihmuar Ukrainën të mbetet sovrane pas më shumë se tre vitesh lufte. Së bashku me shtetet tona anëtare, BE-ja ka mobilizuar mbi 170 miliardë euro – kontributi më i madh nga çdo donator global – duke mbështetur mbrojtjen, ekonominë, rrjetin energjetik dhe institucionet e Ukrainës.

Siguria jonë është e lidhur me qëndrueshmërinë e Ukrainës, por po aq edhe me idenë se pushteti nuk mund të mbizotërojë mbi ligjin. Ne gjithashtu po mbështesim rindërtimin e Ukrainës dhe rrugën e saj drejt anëtarësimit në BE. Ky nuk është një slogan politik. Është një realitet strategjik që po e formësojmë çdo ditë.

Së dyti, në Lindjen e Mesme po dëshmojmë një katastrofë humanitare në Gaza që trondit ndërgjegjen e botës. Shkalla e vuajtjeve të civilëve – veçanërisht midis fëmijëve – është e tmerrshme dhe e papranueshme. Siç deklaroi rezoluta e paraqitur nga Sllovenia në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara: përdorimi i urisë si armë lufte është i ndaluar sipas ligjit ndërkombëtar humanitar. Fatkeqësisht, ndërsa u mbështet nga 14 nga 15 anëtarët e Këshillit, kjo rezolutë u bllokua nga SHBA-të.

BE-ja i ka dënuar vazhdimisht sulmet terroriste të Hamasit të 7 tetorit dhe vazhdon të bëjë thirrje për lirimin pa kushte të të gjithë pengjeve. Në të njëjtën kohë, e drejta për vetëmbrojtje nuk justifikon shkatërrimin pa dallim të infrastrukturës civile ose ndëshkimin kolektiv të një popullsie të tërë. Duhet të jemi të prerë: e drejta ndërkombëtare humanitare zbatohet për të gjitha palët.

Ne jemi thellësisht të shqetësuar nga veprimet që kërcënojnë qëndrueshmërinë e një shteti të ardhshëm palestinez – veçanërisht zgjerimi i vendbanimeve në Bregun Perëndimor dhe zhvendosja e vazhdueshme në Gaza. Këto zhvillime rrezikojnë të minojnë paqen dhe të destabilizojnë rajonin më të gjerë, siç mund ta shpjegojnë miqtë tanë nga Egjipti dhe Jordania.

Prandaj, ne bëjmë thirrje për:

Një armëpushim të menjëhershëm dhe të qëndrueshëm,

Qasje të pakufizuar humanitare,

Një ndalim të aktivitetit të vendbanimeve të paligjshme, dhe

Një angazhim të ripërtërirë ndërkombëtar për një zgjidhje me dy shtete.

Bashkimi Evropian mbetet donatori kryesor i ndihmës humanitare për popullin palestinez. Financimi evropian ka mbajtur spitalet, shkollat dhe institucionet në funksionim, duke siguruar më shumë se 450 milionë euro që nga fillimi i kësaj lufte. Ne po mbështesim në mënyrë aktive përpjekjet diplomatike.

Përfaqësuesve palestinezë padyshim duhet t’u lejohet të marrin pjesë në forumet ndërkombëtare, duke përfshirë Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së dhe konferencën e ardhshme mbi konfliktin. Populli palestinez meriton paqe, dinjitet dhe shtetësi. Dhe kjo është gjithashtu rruga më e qëndrueshme drejt sigurisë për popullin izraelit. Ne besojmë se të dyja janë të mundshme. Por vetëm nëse veprojmë së bashku – duke u angazhuar më aktivisht me partnerët tanë në rajon dhe duke folur me një zë të fortë evropian.

Le të jem i qartë. Unanimiteti në Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë nuk është një e drejtë vetoje, por përkundrazi një përgjegjësi e veçantë për secilin Shtet Anëtar për të ndërtuar kompromise në frymën e bashkëpunimit besnik.

Së treti, naiviteti gjeopolitik ka mbaruar. Kjo është arsyeja pse po i rrisim masivisht investimet tona në mbrojtje – për të përforcuar sigurinë tonë, për të forcuar industritë tona dhe për të krijuar vende pune në të gjithë Evropën. Kjo gjithashtu rrit besueshmërinë dhe ndikimin tonë në skenën globale. Paqja pa mbrojtje është një iluzion. Vetëm fuqia e butë nuk është e mjaftueshme në një botë ku fuqia e fortë mbizotëron shumë shpesh.

Ndërkohë, ndryshe nga parashikimet më të këqija, ne kemi arritur ta mbajmë SHBA-në të angazhuar në NATO dhe të përkushtuar ndaj sigurisë lindore të Evropës. Diplomacia ende funksionon – dhe lidhja transatlantike qëndron. SHBA-të përbëjnë 20% të eksporteve tona dhe 13% të importeve tona. Por edhe 80% e mbetur e ekonomisë globale ka rëndësi – dhe Evropa duhet të angazhohet me të në mënyrë më aktive.

Kjo është arsyeja pse po ndërtojmë partneritete më të forta tregtare dhe industriale në të gjithë globin. Po përparojmë marrëveshjet me Mercosur-in, Meksikën, Indinë, Indonezinë, Filipinet dhe Tajlandën – jo vetëm për të nxitur tregtinë, por edhe për të rritur parashikueshmërinë dhe qëndrueshmërinë.

Diversifikimi i bën zinxhirët tanë të furnizimit më të sigurt dhe zvogëlon varësitë strategjike – veçanërisht në lëndët e para kritike. Strategjia jonë e përditësuar Global Gateëay po zgjeron bashkëpunimin tonë në të gjithë Azinë Qendrore, Kaukazin Jugor, Amerikën Latine dhe Afrikën. Është një axhendë tregtare dhe investimesh e bazuar në qëndrueshmëri, inovacion dixhital, të drejtat e punës dhe harmonizim klimatik. Sepse marrëveshjet tregtare – jo tarifat – ofrojnë përfitime reale për vendet, kompanitë dhe qytetarët.

Evropa mbetet një pikë referimi. Jo nëpërmjet shtrëngimit, por nëpërmjet shembullit. Për dekada të tëra, BE-ja ka ndihmuar miliona njerëz të dalin nga varfëria dhe është përfaqësuar për zhvillimin, demokracinë dhe paqen. Fuqia jonë e butë nuk është naive – është e nevojshme. Në një botë të fragmentuar, kontributi ynë është i nevojshëm më shumë se kurrë.

Së fundmi, më lejoni të përfundoj duke iu drejtuar të ardhmes sonë. Bashkimi Evropian nuk është një klub i mbyllur. Ne jemi një bashkësi vlerash dhe një projekt paqeje dhe prosperiteti – dhe ky projekt nuk është ende i përfunduar. Rrugët e pranimit të Ballkanit Perëndimor, Moldavisë dhe Ukrainës nuk janë vetëm premtime. Ato janë përparësi. Këto vende janë në zemër të Evropës dhe janë pjesë e së ardhmes së Evropës.

Në vitet e ardhshme, ne duhet ta përgatisim Unionin për zgjerim – përmes reformave, rregullimeve buxhetore dhe qeverisjes së forcuar. Zgjerimi nuk do të jetë i lehtë. Por do të ia vlejë. Është investimi më i mirë që mund të bëjmë – për të pajtuar kombet dhe historitë, dhe për të ndërtuar një kontinent më të bashkuar. Ne do të vazhdojmë të punojmë me të gjithë partnerët e anëtarësimit dhe të përfitojmë nga ky moment pozitiv për zgjerimin.

Plani i Rritjes i BE-së për Ballkanin Perëndimor është një ndryshim i mundshëm i lojës – duke ofruar mbështetje financiare dhe stimuj për reforma, bashkëpunim rajonal dhe integrim ekonomik. Ne nuk duhet ta humbasim këtë vrull. Të gjithë udhëheqësit duhet të bëjnë pjesën e tyre. Të gjitha palët duhet të marrin përgjegjësi. Sepse kjo nuk ka të bëjë me gjeografinë. Ka të bëjë me vlerat – demokracinë, të drejtat e njeriut, lirinë dhe sundimin e ligjit.

Ky zgjerim paraqet një sfidë të rëndësishme për Bashkimin Evropian dhe Shtetet Anëtare të tij. Por është edhe më i vështirë për vendet e Ballkanit Perëndimor. Vështirësia më e madhe nuk janë reformat e kërkuara apo negocimi i kapitujve dhe grupeve të ndryshme. Sfida e vërtetë qëndron në miratimin e një mendësie të re kulturore: kapërcimi i konflikteve historike me qëllim ndërtimin e një të ardhmeje të përbashkët.

Zonja dhe zotërinj,

Në botën e sotme të fragmentuar, Bashkimi Evropian zgjedh të veprojë – jo vetëm nëpërmjet fuqisë, por nëpërmjet partneritetit, parimeve dhe këmbënguljes. Ne do të qëndrojmë me ata që mbështesin të drejtën ndërkombëtare – jo me ata që kërkojnë ta shpërbëjnë atë. Dhe do të vazhdojmë të ndërtojmë një Evropë më të fortë – jo vetëm për veten tonë, por për të mirën e paqes, drejtësisë dhe bashkëpunimit global.

Ky është premtimi i Evropës. Ky është qëllimi i Evropës. Faleminderit.