Mbetjet e rrezikshme industriale nga Shqipëria, OLAF: Mbështesim ndalimin e eksportit

Zyra Evropiane Kundër Mashtrimit (OLAF) ka mbështetur autoritetet shqiptare në zbulimin dhe ndalimin e eksportit të paligjshëm të mbetjeve të rrezikshme industriale nga porti i Durrsit, në Tajlandë, duke theksuar kërcënimin global në rritje që paraqet trafikimi i paligjshëm i mbetjeve.

Hetimi filloi në vitin 2024 kur OLAF njoftoi autoritetet doganore shqiptare për një dërgesë të dyshuar se përmbante sasi të mëdha mbetjesh të rrezikshme të deklaruara gabimisht. Dokumentet e eksportit e përshkruanin ngarkesën si oksid hekuri. Megjithatë, analizat e mëvonshme laboratorike përcaktuan më vonë se ngarkesa, në fakt, përmbante një nënprodukt toksik të prodhimit të çelikut.

Ndërsa oksidi i hekurit përdoret gjerësisht në aplikime të ligjshme industriale – siç janë materialet e ndërtimit dhe metalurgjia – dhe në përgjithësi konsiderohet jo i rrezikshëm kur trajtohet siç duhet, disa mbetje të prodhimit të çelikut klasifikohen si materiale të rrezikshme pasi ato shpesh përmbajnë përqendrime të larta të metaleve të rënda. Nëse menaxhohen ose asgjësohen në mënyrë të papërshtatshme, ato paraqesin rreziqe serioze për shëndetin dhe mjedisin, duke përfshirë ndotjen e tokës dhe ujërave nëntokësore dhe ekspozimin afatgjatë ndaj toksinave për komunitetet përreth. Ky ishte rasti me ngarkesën e identifikuar. 

Duke punuar ngushtë me Drejtorinë e Hetimit Doganor të Shqipërisë, OLAF ndihmoi në koordinimin e veprimeve operative që parandaluan asgjësimin e paligjshëm të mbetjeve të rrezikshme jashtë vendit. OLAF mbështeti më tej hetimin duke organizuar dhe marrë pjesë në disa takime operative me Drejtorinë e Hetimit Doganor të Shqipërisë dhe Prokurorinë e Durrsit, duke lehtësuar shkëmbimet që rezultuan thelbësore për avancimin e çështjes.

Bashkëpunimi çoi në kapjen e ngarkesës dhe kthimin e saj përfundimtar në vendin e origjinës. Ai gjithashtu mbështeti procedurat kombëtare që rezultuan në lëshimin e 33 urdhër-arresteve, përfshirë agjentë doganorë dhe punonjës të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit. Mund të lexoni më shumë rreth çështjes në njoftimin për shtyp të  Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm të Shqipërisë .

Drejtori i Përgjithshëm i OLAF-it, Petr Klement, tha: “Ky rast tregon se si bashkëpunimi i ngushtë midis OLAF-it dhe autoriteteve partnere në BE dhe më gjerë ndihmon në mbrojtjen e mjedisit, mbrojtjen e shëndetit publik dhe siguron që qytetarët të mbrohen më mirë nga rreziqet serioze që paraqet trafiku i paligjshëm i mbetjeve. Urime të sinqerta autoriteteve shqiptare për kryerjen dhe përfundimin e një hetimi kaq kompleks.”

Deklarimi i gabuar i mbetjeve të rrezikshme mbetet një nga metodat më të zakonshme të përdorura në trafikimin e paligjshëm të mbetjeve. Duke i etiketuar në mënyrë të rreme mbetjet toksike si substanca jo të rrezikshme, operatorët kërkojnë të anashkalojnë kontrollet e eksportit, rregulloret mjedisore dhe kostot më të larta të trajtimit ose asgjësimit brenda Bashkimit Evropian. Kjo praktikë jo vetëm që dëmton konkurrencën e drejtë, por gjithashtu zhvendos rreziqet mjedisore dhe shëndetësore në vendet e destinacionit.