Rama: A është Evropa gati për momentin e saj të ardhshëm të Helmut Kohl?

Kryeministri Edi Rama ka publikuar së fundmi një opinion në Euronews ndërsa mes fjalës së tij të gjatë ka ritheksuar se Evropa ka nevojë për Shqipërinë. Ai ndër të tjera theksoi se Shqipëria i ka qëllimet e qarta për t’u anëtarësuar në BE teksa tha se bëhet fjalë për transformimin e shtetit, institucioneve dhe të mënyrës sonë të të menduarit. Sipas tij ka të bëjë për përfundimin e transformimit më të thellë demokratik në historinë kombëtare të vendit tonë.

Opinioni i plotë:

Në Berlin, dikur simbol i një Gjermanie dhe Evrope të ndarë, kryeministri i Shqipërisë Edi Rama mbajti një fjalim mbi të ardhmen e Evropës. Rama i bëri thirrje Evropës të shfrytëzojë një “moment Helmut Kohl”. Euronews raporton mbi fjalimin e mbajtur në Komitetin Gjerman për Marrëdhëniet Ekonomike të Evropës Lindore.

Zonja dhe zotërinj, kur dikush ftohet të flasë në raste të tilla, konventa kërkon të fillojë me një fjali të njohur: “Është një kënaqësi e madhe dhe një nder i veçantë t’ju bashkohem sonte.”

Por nuk do ta them në atë mënyrë. Sepse nuk erdha këtu thjesht sepse është një takim i rëndësishëm. Erdha për shkak të një konvergjence mjaft të pazakontë të tre gjërave: Qytetit ku takohemi, momentit në të cilin takohemi dhe temës që më kërkuan të trajtoja.

Berlini, vendi ku ndoshta transformimi më i madh gjeopolitik i jetës sonë u bë realitet. Dhe jo vetëm sepse ra një mur. Por sepse, pas rënies së murit, doli një udhëheqës me guximin për të kuptuar se çfarë kërkonte historia më pas.

Helmut Kohl nuk e shihte ribashkimin e Gjermanisë si një sfidë administrative. Ai e shihte atë si një domosdoshmëri gjeopolitike. Kundër kujdesit. Kundër skepticizmit. Kundër mençurisë konvencionale të kohës. Ai vendosi që Gjermania duhet të bëhej përsëri një vend. Historia i dha të drejtë.

Kërkimi për një moment të ri ‘Helmut Kohl’

Po filloj me Berlinin dhe me Kohlin jo sepse kjo audiencë ka nevojë t’i kujtohet rëndësia e Gjermanisë për Evropën. E bëj këtë sepse besoj gjithnjë e më shumë se vetë Evropa po i afrohet një momenti të ngjashëm. Një moment kur vazhdimi i menaxhimit të realitetit përmes procedurave, hezitimeve dhe supozimeve të trashëguara po bëhet më i rrezikshëm sesa marrja e vendimeve strategjike. Një moment që kërkon atë që do ta përshkruaja si një moment të ri Helmut Kohl.

Sepse Europa sot përballet me një pyetje jashtëzakonisht të ngjashme me atë që Gjermania u përball atëherë: Nëse ribashkimi është thjesht një aspiratë që do të administrohet për një kohë të pacaktuar, apo një domosdoshmëri që duhet të përmbushet më në fund. Dhe kjo më çon direkt te tema që më kërkuan të trajtoja: e ardhmja europiane e Shqipërisë: reforma, qëndrueshmëria dhe inovacioni në një peizazh gjeopolitik në ndryshim.

Konrad Adenauer, një nga etërit themelues të Evropës moderne, dikur vërejti me mençuri: “Uniteti evropian ishte një ëndërr e disa njerëzve. Ai u bë shpresë për shumë. Sot është një domosdoshmëri për të gjithë ne.” Unë besoj se këto fjalë nuk kanë qenë kurrë më të rëndësishme sesa janë sot. Sepse ne takohemi në një kohë kur rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla është nën një presion të rëndë.

Lufta është rikthyer në Evropë. Konkurrenca strategjike është bërë globale. Teknologjia jo vetëm që po transformon ekonomitë, sistemet politike dhe shoqëritë me një shpejtësi të paparë më parë; ajo po transformon edhe vetë mënyrën se si lidhemi me njëri-tjetrin dhe e përjetojmë jetën e përditshme. Rënia demografike po riformëson rajone të tëra dhe një dimër i ashpër demografik kërcënon të ardhmen e Evropës.

Siguria ekonomike është bërë e pandashme nga siguria kombëtare. Rezistenca politike është bërë e pandashme nga rezistenca informative. Dhe Evropa nuk është më kontinenti i paqes dhe prosperitetit të përhershëm që e besonte veten deri vonë. Evropa është bërë përsëri një fuqi e madhe e përballur me sfida të mëdha në një nga udhëkryqet e mëdha të historisë së saj.

Në rrethana të tilla, hezitimi strategjik bëhet luks dhe fragmentimi bëhet një dobësi.

‘Piktori më i madh midis kryeministrave’

Të dashur miq, Ju të gjithë e dini se unë jam piktori më i madh midis kryeministrave. Disa do të thoshin edhe midis kancelarëve. Por nuk duhet të jesh një piktor i madh për të kuptuar se ajo që mbetet nga një kompozim shpesh zbulon më shumë sesa ajo që vihet brenda.

Disa muaj më parë, Këshilli Evropian miratoi planin më ambicioz të integrimit që nga koha e Jacques Delors: një Evropë, një treg. Një dokument shumë ambicioz. I domosdoshëm. Me vizion për të ardhmen. Strategjik. Megjithatë, një gjë mungonte: Ballkani Perëndimor. Një rajon i rrethuar tërësisht nga Bashkimi Evropian. Një rajon i vendosur fizikisht në zemër të Evropës. Një rajon që mungon në vizionin e Evropës për veten. Si një hapësirë ​​bosh në qendër të pikturës.

Evropa duke pikturuar një autoportret që i ngjan gjithnjë e më shumë “Britmës” së Edvard Munch-it. Sidomos e çuditshme kur pikërisht ajo hapësirë ​​ndodhet në një nga korridoret më të vjetra strategjike të Evropës.

Më shumë se dy mijë vjet më parë, romakët ndërtuan Via Egnatia. Ajo lidhte Lindjen dhe Perëndimin. Tregjet me tregje. Njerëzit me njerëzit. Pushteti me pushtet. Romakët kuptuan diçka që ne herë pas here e harrojmë: lidhshmëria nuk është infrastrukturë. Lidhshmëria është pushtet. Dhe një sistem është aq i fortë sa hallka e tij që mungon.

Europa ka nevojë për Shqipërinë

Njëzet shekuj më vonë, Evropa po diskuton korridore energjie, korridore dixhitale, korridore të lëvizshmërisë ushtarake, zinxhirë strategjikë furnizimi dhe sovranitet teknologjik. Megjithatë, rajoni nëpër të cilin kalojnë natyrshëm shumë nga këto korridore mbetet jashtë arkitekturës.

Korridoret e energjisë që i nevojiten Evropës kalojnë nëpër gjeografinë tonë. Rrjetet dixhitale që dëshiron Evropa kërkojnë territorin tonë. Mineralet kritike që Evropa i ka rizbuluar papritur si strategjike ndodhen nën tokën tonë. Kina e kupton këtë. Rusia sigurisht që e kupton. Edhe Evropa e kupton. Megjithatë, ndonjëherë e harron kur harton planet e veta.

Dhe merrni me mend? Rruga Egnatia përshkoi kontinentin pikërisht aty ku ndodhet Shqipëria sot. Shqipëria i ka hapur të tridhjetë e tre kapitujt negociues më shpejt se çdo vend kandidat në historinë e zgjerimit. Ne po përparojmë me vendosmëri të fortë. Objektivi ynë është i qartë.

Të përfundojnë negociatat deri në vitin 2027, të bëhen anëtare të plota të Bashkimit Evropian para fundit të kësaj dekade. Dhe më lejoni të jem po aq i qartë. Për Shqipërinë, anëtarësimi nuk ka të bëjë thjesht me hyrjen në një klub. Nuk ka të bëjë me marrjen e fondeve. Nuk ka të bëjë me blerjen e stolive institucionale.

Bëhet fjalë për transformimin e shtetit tonë, të institucioneve tona dhe të mënyrës sonë të të menduarit. Bëhet fjalë për përfundimin e transformimit më të thellë demokratik në historinë tonë kombëtare. Kam qenë ndër zërat e parë nga rajoni ynë që kam mbrojtur përfitimet e shumta të integrimit gradual. Por integrimi gradual nuk mund të bëhet një shtyrje e përhershme. Nuk mund të bëhet një dhomë tjetër pritjeje.

A është ribashkimi i Evropës një ‘domosdoshmëri vërtet strategjike’?

Sepse nëse ribashkimi i Evropës është vërtet një domosdoshmëri strategjike, atëherë Ballkani Perëndimor nuk mund të mbetet i bllokuar midis vlerësimeve objektive të Komisionit dhe anktheve subjektive të shteteve anëtare. Kjo kontradiktë po bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’u përballuar. Zgjidhja nuk është as e komplikuar dhe as e kushtueshme.

Na sillni tani në arkitekturën strategjike të Evropës. Na jepni vende përpara se të na jepni veto. Na jepni pjesëmarrje përpara se të na jepni komisionerë. Na jepni përgjegjësi përpara se të na jepni çdo zbukurim institucional. Na sillni në Bashkimin e Energjisë. Në Bashkimin Dixhital. Në korniza të përbashkëta sigurie. Në instrumente të përbashkëta financiare. Në zinxhirë të përbashkët furnizimi.

Sepse Evropa nuk mund të flasë seriozisht për autonomi strategjike, ndërkohë që ruan një boshllëk strategjik në qendër të saj.

Helmut Kohl nuk pyeti nëse ribashkimi ishte administrativisht i përsosur. Ai pyeti nëse vazhdimi i ndarjes mbetej strategjikisht i pranueshëm. Kjo është një pyetje thellësisht e ndryshme. Dhe ndoshta është pyetja që Evropa duhet t’i bëjë vetes sot.

‘Historia rrallë lëviz sepse burokracia është gati’

Historia rrallë lëviz sepse burokracia është gati. Historia lëviz sepse udhëheqësit vendosin se duhet ta bëjë. Dhe Evropa nuk mund të përballojë të kalojë kohën e saj duke rishikuar debatin e famshëm bizantin rreth seksit të engjëjve, ndërsa muret e Kostandinopojës tashmë po dridhen nga stuhia që po mblidhet jashtë. Zonja dhe zotërinj, e ardhmja e Evropës nuk do të vendoset vetëm nga gjeopolitika. Ajo do të vendoset edhe nga inovacioni.

Dhe gara e madhe e radhës midis kombeve nuk do të zhvillohet kryesisht përmes territorit. Ajo do të zhvillohet përmes inteligjencës: inteligjencës artificiale, infrastrukturës dixhitale, kërkimit shkencor, sovranitetit teknologjik, aftësisë për të inovuar më shpejt se konkurrentët. Inteligjenca artificiale nuk është thjesht një tjetër revolucion teknologjik, ajo po bëhet me shpejtësi infrastruktura nga e cila do të varen gjithnjë e më shumë fuqia ekonomike, aftësia ushtarake, lidershipi shkencor dhe rezistenca demokratike.

Sovraniteti kërkon shkallëzim

Për herë të parë që nga Revolucioni Industrial, lidershipi teknologjik mund të përcaktojë jo vetëm se kush bëhet më i pasur, por edhe se kush mbetet sovran. Evropa e kupton këtë. Kjo është arsyeja pse ajo flet gjithnjë e më shumë për sovranitetin teknologjik. Por sovraniteti kërkon shkallë. Dhe shkalla kërkon integrim.

Asnjë kontinent nuk mund të aspirojë seriozisht të udhëheqë revolucionin e IA-së, ndërkohë që vullnetarisht lë miliona qytetarë, mijëra inxhinierë, gjeografi strategjike dhe talente të pashfrytëzuara jashtë ekosistemit të saj të inovacionit. Evropa nuk mund ta fitojë garën e shekullit të njëzet e një me njërën dorë të lidhur pas shpine.

Nga ana e saj, Shqipëria po ndjek një nga transformimet më ambicioze dixhitale në Evropë. Ne po e ridizajnojmë administratën publike rreth teknologjisë. Ne kemi dixhitalizuar 95% të shërbimeve publike. Reduktimi i burokracisë është bërë një obsesion. Ne po vendosim inteligjencën artificiale në të gjithë qeverinë. Jo sepse teknologjia është në modë. Por sepse inovacioni është bërë rruga më e shkurtër nga periferia në qendër.

Një Shqipëri më e gjelbër, më dixhitale dhe më inovative nuk është e mirë vetëm për Shqipërinë. Është e mirë edhe për Evropën. Sepse konkurrueshmëria e Evropës do të varet gjithnjë e më shumë nga mobilizimi i të gjithë talentit të saj, i të gjithë gjeografisë dhe i të gjithë potencialit të saj.

Dhe Ballkani Perëndimor nuk është thjesht kandidat për anëtarësim. Ne jemi kontribues në konkurrueshmërinë e ardhshme të Evropës. Sa më shpejt që Evropa të fillojë ta shohë zgjerimin jo si një lëshim, por si një investim, aq më e fortë do të bëhet vetë Evropa.

Kjo më çon te ajo që unë e konsideroj gjithnjë e më shumë si një nga sfidat më të mëdha me të cilat përballet Evropa. Një sfidë më pak e dukshme se kërcënimet ushtarake. Më pak dramatike se krizat ekonomike. Megjithatë, potencialisht po aq e rrezikshme. Korozioni i vetë demokracisë. Për dekada të tëra kemi supozuar se më shumë informacion do të sillte automatikisht qytetarë më të informuar. Ky supozim doli të ishte i gabuar. Gënjeshtrat e sotme udhëtojnë shumë më shpejt se faktet.

‘Zemërimi përhapet shumë më shpejt se provat’

Zemërimi përhapet shumë më shpejt se provat. Algoritmet e shpërblejnë zemërimin shumë më bujarisht sesa e vërteta. Turmat dixhitale mund të bëhen më me ndikim sesa institucionet demokratike. Realitete të tëra mund të prodhohen përpara se faktet të kenë kohë të dalin në dritë. Dhe ndoshta paradoksi më i madh i epokës sonë është se ne e ngatërrojmë gjithnjë e më shumë lirinë e fjalës me lirinë e shtrirjes.

Nuk janë e njëjta gjë. Liria e fjalës është një gur themeli i demokracisë. Liria e shtrirjes është një fuqi teknologjike e paparë me të cilën asnjë demokraci nuk është përballur më parë. Gjatë gjithë historisë, çdo sistem propagande është mbështetur në të njëjtin parim: të mbytë lirinë e vërtetë të fjalës, ndërkohë që maksimizon shtrirjen e gënjeshtrave të veta. Mjetet kanë ndryshuar. Mekanizmi jo. Ajo që është e ndryshme sot është se teknologjia ka industrializuar shtrirjen.

Një algoritëm tani mund të arrijë brenda pak minutash atë që makinerive të propagandës dikur u duheshin vite për ta arritur.

Një gënjeshtër nuk ka më nevojë për një ministri. Një gënjeshtër nuk ka më nevojë për një gazetë. Një manipulim nuk ka më nevojë për një transmetues shtetëror. Një algoritëm tani mund të arrijë brenda pak minutash atë që makinave të propagandës dikur u duheshin vite për ta arritur. Në të kaluarën, sistemet autoritare kufizonin lirinë e fjalës në mënyrë që të monopolizonin shtrirjen. Sot, shoqëritë demokratike shpesh mbrojnë shtrirjen e pakufizuar në emër të lirisë së fjalës. Megjithatë, këto nuk janë e njëjta gjë. Liria e fjalës mbron qytetarët nga censura. Liria e shtrirjes u ofron fuqi të paparë atyre që manipulojnë perceptimin.

Dhe kështu përballemi me një pyetje të pakëndshme. Sa më gjatë mund të vazhdojnë shoqëritë demokratike ta trajtojnë këtë fenomen sikur të ishte thjesht një zgjatim i lirisë së fjalës. Sepse kur manipulimi i koordinuar, rrjetet e botëve bot, amplifikimi algoritmik dhe dezinformimi në shkallë industriale formësojnë perceptimin publik, ndikojnë në zgjedhje, destabilizojnë institucionet dhe shtrembërojnë vetë realitetin, nuk po diskutojmë më vetëm fjalën e lirë. Po diskutojmë për pushtetin. Po diskutojmë për sigurinë. Po diskutojmë për sovranitetin.

Evropa po investon qindra miliarda euro në aftësi ushtarake, sisteme të mbrojtjes ajrore, siguri kibernetike, mbrojtje të infrastrukturës kritike dhe autonomi strategjike. E gjithë kjo është e nevojshme. Por çfarë vlere do të kenë të gjitha këto mburoja nëse shoqëritë tona mbeten të pambrojtura kundër manipulimit sistematik të mendjeve njerëzore? Çfarë vlere do të ketë rezistenca ushtarake nëse rezistenca demokratike shembet? Çfarë vlere do të ketë siguria territoriale nëse qytetarët humbasin progresivisht aftësinë për të dalluar faktet nga trillimet?

Evropa ka nevojë për një ‘mburojë për epokën e algoritmeve’

Sfida e ardhshme e madhe e sigurisë mund të mos jetë një ushtri që kalon një kufi, por një ortek gënjeshtrash mjaftueshëm të fuqishme për të thyer vetë arkitekturën e jetës demokratike. Dhe ndryshe nga sulmet konvencionale, objektivi nuk është pushtimi i territorit. Objektivi është pushtimi i perceptimit, dobësimi i besimit, përçarja e shoqërive, paralizimi i vendimmarrjes demokratike, bërja e qytetarëve të dyshojnë për gjithçka përveç fisit të tyre.

Evropa nuk ka nevojë vetëm për një mburojë nga raketat. Ajo ka nevojë edhe për një mburojë për epokën e algoritmeve. Dhe nëse do të më duhej të zgjidhja se ku të filloja, do të filloja aty. Në javët e fundit, vendi im përjetoi një shembull të gjallë. Një projekt i propozuar për zhvillimin e turizmit në bregdetin e Shqipërisë papritmas u bë qendra e një stuhie dixhitale ndërkombëtare. Katastrofa mjedisore u paraqit si një fakt i vërtetuar. Korrupsioni u shpall i provuar para se të ekzistonte ndonjë provë. Konspiracionet shumëfishoheshin me orë. Pretendimet u bënë tituj kryesorë. Titujt kryesorë u bënë të vërteta. Të vërtetat u bënë dogma. Dhe kushdo që kërkonte prova trajtohej si i dyshuar.

E përmend këtë jo sepse vetë projekti ka rëndësi për Evropën – po. Por ajo që ka edhe më shumë rëndësi është ajo që zbuloi episodi. Zemërimi gjeneroi miliona përshtypje përpara se faktet të kishin mundësi të flisnin. Narrativat udhëtuan nëpër botë përpara se procedurat e dokumentuara të mund të udhëtonin nëpër një dhomë të vetme. Ky nuk është më një fenomen shqiptar. Është një fenomen evropian. Një fenomen amerikan. Një fenomen demokratik. Dhe nëse demokracitë dështojnë të mbrojnë dallimin midis fakteve dhe trillimit, midis shqyrtimit dhe histerisë, midis kritikës dhe linçimit dixhital, ato do të humbasin, më shpejt sesa më vonë, diçka shumë më të vlefshme se çdo argument i vetëm politik. Besimin.

‘Kur besimi zhduket, institucionet dobësohen’

Dhe kur besimi zhduket, institucionet dobësohen. Kur institucionet dobësohen, politika kryesore humbet legjitimitetin. Kur legjitimiteti gërryhet, demagogët lulëzojnë. Qendra dobësohet. Margjinat zgjerohen. Politika bëhet një garë në përshkallëzim dhe jo një kërkim për zgjidhje. Ajo që duket ekstreme sot sfidohet nesër nga diçka edhe më ekstreme. Demokracia zakonisht nuk shembet sepse njerëzit ndalojnë së votuari. Demokracia shembet kur qytetarët ndalojnë së besuari se e vërteta ekziston pavarësisht nga përkatësia fisnore.

Kështu zbrazen sistemet demokratike nga brenda. Jo përmes tankeve. Jo përmes grushteve të shtetit. Por përmes zëvendësimit gradual të realitetit me fise konkurruese të realiteteve alternative. Kjo është arsyeja pse e ardhmja e Evropës nuk varet vetëm nga forca ushtarake, konkurrueshmëria ekonomike apo inovacioni teknologjik. Ajo varet gjithashtu nga aftësia jonë për të mbrojtur vetë realitetin. Për të mbrojtur provat. Për të mbrojtur arsyen. Për të mbrojtur disiplinën e vështirë, por të domosdoshme të fakteve.

‘Evropa sot ka nevojë për guxim. Guximin e Adenauer-it. Guximin e Kohl-it’

Zonja dhe zotërinj, Evropa sot ka nevojë për guxim. Guximin e Adenauer-it. Guximin e Kohl-it. Guximin për t’u ribashkuar. Guximin për të inovuar. Guximin për të pranuar se zgjerimi nuk është bamirësi. Është strategji. Dhe guximin për të mbrojtur demokracinë jo vetëm kundër atyre që e sulmojnë nga jashtë, por edhe kundër korrozionit të ngadaltë që mund ta dobësojë atë nga brenda. Shqipëria është gati. Gati për reforma. Gati për inovacion. Gati për të kontribuar. Gati për të mbajtur pjesën e saj të përgjegjësisë.

Por pyetja e vërtetë nuk është nëse Shqipëria është gati. Pyetja e vërtetë është nëse Evropa është gati. Gati për të përfunduar punën e papërfunduar të historisë së saj. Gati për të ribashkuar gjeografinë e saj me imagjinatën e saj strategjike. Gati për të vepruar sipas nevojës në vend që të menaxhojë shtyrjen. Sepse historia rrallë pret procedura të përsosura.

Ajo pret lidership të gatshëm të njohë momentin dhe të veprojë në përputhje me rrethanat. Dhe këtu, në Berlin, ku Gjermania dikur gjeti guximin për të ribashkuar në mënyrë paqësore atë që historia e kishte ndarë me forcë, pyetja para Evropës bëhet shumë e qartë: a është Evropa gati për momentin e saj të ardhshëm Helmut Kohl?/ Euronews